Brieven aan Edith Stein #101 'Genocide op een ander volk dan de Joden '

 

Green Apple

mixed media on paper

30,3 x 46,5 cm 

 

 

'Het is opvallend hoe weinig Nederlandse kunstinstituten 

openlijk spreken over de genocide in en bezetting van Palestina' [1]

 

 

BRIEF 101

aan Edith Stein 

'Genocide op een ander volk dan de Joden'

Joseph M. Heij 

Wolfheze

 

Lieve Edith,

Vandaag begin ik aan mijn allereerste brief aan jou. Niet waar natuurlijk, want ik stuurde je al honderd epistels. En toch is het, denk ik, de allereerste brief aan jou et een heel andere ondertoon. Voor het eerst meng ik me in een publiek gevoerd 'debat'. - Of het een echt debat is weet ik niet. - Voor het eerst begeef ik me in de openbaarheid. Joseph begeeft zich buiten de veilige muren van dit huis en buiten de hortus conclusus. Ondertussen blijf ik opgesloten. Je weet Edith, toch onderhand wel dat ik je altijd schrijf vanuit de gesloten afdeling van het psychiatrische ziekenhuis in Wolfheze in jouw Exil-Heimat? Weet je waar dat plaatsje ligt?

Het gaat me nu even niet om de 'de genocide op en deportatie van zoveel mogelijk Joden' maar over 'de genocide in en bezetting van Palestina'. De quote die ik gebruik is deze: 'Het is opvallend hoe weinig Nederlandse kunstinstituten openlijk spreken over de genocide in en bezetting van Palestina.' Ik heb het van internet, van een website over hedendaagse kunst waar ook mijn vriend soms aan deelneemt. Ik weet Edith, dat jij tegelijkertijd wetenschappelijk geschoold bent en empathisch, een doodongelukkige combinatie. Ook ben je niet helemaal bij de tijd en met ik je noodgedwongen bijscholen. 

Die Nederlandse kunstinstituten zullen je voorlopig worst wezen, denk ik, maar wat jij denk ik wel wilt weten is wanneer en en ander speelde. Beetje wetenschapper als jij wil zoiets helder hebben. Nou, de genocide op de Joden was, zeg maar in de periode 1933-1945, in de tijd van de nazi's. Je kent ze wel, de bruinhemden, de zwarthemden. Mooi logo hadden ze. Met een beetje gemak kun je ook de vraag stellen: Wanneer niet? Wanneer werden de Joden niet vervolgd?

Je hebt nu een antwoord op de vraag wanneer een en ander speelde, maar helemaal bevredigend kan dit antwoord voor jou niet zijn toch? Het antwoord kan namelijk niet zijn 'die zeven volle jaren', dat zou mooi wezen, maar het correcte antwoord is: altijd al. Beetje kut Edith, maar je moest het maar niet de hele tijd verstoppen: Jodenhaat is van alle tijden. Maar zoiets zeggen in bepaalde kringen is vandaag de dag - laat ik correct zijn en spreken over 2024 en over Nederland, jouw vermeende toevluchtsoort in exact die periode - niet bepaald verstandig.  

Het punt is Edith, daar is 'men' op werkelijk ten zeerste op gespitst - ik leg nog wel uit wat ik bedoel met 'men' - dat geen enkele jood het recht heeft om zich over de klif van het slachtofferrol de diepte in te storten. Waag het niet te zeggen dat de Zoete Jood recht heeft op PTSS. Let op, zo zeg je dat: 'De Jood beroept zich op de genocide op het eigen volk (jaar nul - nu, met als hoogtepunt WOII) om gedoogde of gerechtvaardigde genocide te plegen op een ander volk.' Dat Edith, moet je in je hoofd houden. Ik raad je dus aan nooit en te nimmer iets te zeggen over jouw rol in die periode. Het is waar dat je je nooit hebt aangemeld bij de Waffen SS, maar daar houdt het ook wel mee op. Als je wilt, komen we ook op dit punt nog terug, maar laat ons niet afdwalen van de discours. Wat jij allemaal weet Edith, kan ik niet bevroeden. Misschien ben je goed op de hoogte van de actualiteit, misschien volg je voldoende metafysische kanalen om goed op de hoogte te zijn, maar je bent en blijft een Joodse die geneigd is om in de slachtofferrol te kruipen. Zeg het me gewoon Edith, als het niet waar is. 

Laat het ons een keer hebben over de genocide op een ander volk dan de Joden want zo onderhand wordt dat behoorlijk vervelend. Met genocide worden jullie nu eens niet bedoeld, Edith, maar 'de Palestijnen'. Uitleggen wie dat zijn wordt lastig, dat kost tijd. Wellicht nog moeilijker is het in dit verband zo pontificaal te hebben over genocide. Ergens kan ik die Nederlandse kunstinstituten wel begrijpen dat ze niet openlijk spreken over 'de genocide en de bezetting van Palestina'. Het is allemaal nogal vaag geformuleerd. Wie anno 2023-2204 ergens in Palestina of Israël of allebei, nu precies genocide pleegt, wie 'de Palestijnen' zijn en of 'Palestina' nu bezet is of niet wordt mij in deze discours niet bepaald glashelder. To say the least.

Ik meende begrepen te hebben dat het Internationaal Strafhof (ICCJ) in Den Haag, Edith, alweer in het meest beloofde land dat jou zo welwillend beschermde tegen pogroms, maar waarvoor jij, bij mijn weten, geen enkele publieke dankzegging deed, - ik vind dat raar - nog moet beginnen te onderzoeken of de staat Israël momenteel volkerenmoord pleegt op 'de Palestijnen' en dat het onderzoek waarschijnlijk jaren gaat duren. Ondertussen weten Al Jazeera en alle Nederlandse kunstenaars zeker dat er genocide wordt gepleegd op de Palestijnen wier gebied kennelijk bezet is? Edith, het is opvallend hoe weinig kunstenaars openlijk veel weten of de oorlog tussen Hamas en Israël.'  

Edith, dit vind ik nou echt interessant. Eigenlijk wordt er heel weinig context gegeven, heel weinig uitgelegd, maar de tribale consensus lijkt toch enorm groot. Waar doet dit ons aan denken? Jij mag het zeggen. Morgen ga ik je weer schrijven; maakt mij niet uit of het voor jou pijnlijk is of fijn of allebei tegelijk. Sadomasochisme zit ons homo sapiens in het bloed. 

Liefs maar weer, Jouw Joseph   

NB Wist je, Edith, dat ik gisteren met zuster Jeanne ben wezen wandelen in onze hortus conlusus en -botanicus en dat ze me een paar dingen wist op te helderen waarvan ik dacht dat zij de laatste was die dat kon? 

 

[1] Lieneke Hulshof in gesprek met Mirjam Westen, Tina Farifteh en Maurits de Bruijn over de mogelijkheden die er momenteel liggen om als samenleving met elkaar te praten, via de beeldende kunst, over de genocide in Palestina. mistermotley.nl/de-angst-regeert

 

 

 

 

 

 

Brieven aan Edith Stein #100 'Dat ik aan het bevallen was van mijn hondertste brief aan jou'

 

My Sweet Lord (detail)

mixed media on paper

30,3 x 46,5 cm 

 

 

BRIEF 100

aan Edith Stein 

'Dat ik aan het bevallen was van mijn hondertste brief aan jou'

Joseph M. Heij 

Wolfheze

 

Lieve Edith,

De vrouw van mijn vriend kwam vanochtend, ongevraagd, onaangekondigd en dus ten zeerste ongewenst met een stralende struik oranje blommen mijn dodencel binnen. Zonder te kloppen, ook dat nog. - Ik zit tijdelijk weer eens in quarantaine omdat ik De Kraai belaagd zou hebben, maar dat is een verdraaiing van de voorgevallen feiten waarvan alle andere armen van geest getuige waren. Iets dat vroeger 'de naakte existentie' heette - zeg maar kort na het einde van WOII - weet de actuele wetenschap - die van gisteren of eergisteren - met de mantel der getallen, der mystieke statistieken en middels een mystiek maar welluidend vocabulaire zodanig te bedekken dat niemand vandaag de dag nog weet wat 'de eigen ervaring' is.

De Bitch, nu even niet De Kraai maar de vrouw van mijn vriend, wist me te vertellen dat ik aan het bevallen was van mijn hondertste brief aan jou, Edith. Zelf heb ik de tel nooit bijgehouden en zou denken dat ik minstens het dubbele aantal epistels schreef, maar het kan zijn dat zowat de helft niet door de censuur kwam. Omdat ik 'te rare dingen' zeg. Ze zei: 'Joseph, van harte gefeliciteerd met je jubileum!' Ik wist van geen enkel memorabel iets af en kon ook niet verzinnen wat een zinnige aanleiding was voor haar volstrekt overbodige visitatie. Ik ben de Maagd Maria niet die werd bezwangerd door de Geest die niet van Joseph was maar van iets veel Hogers. Joseph was in zijn dagen en in die contreien een zeer gerespecteerd timmerman, maar met de scheppende kosmos kon hij niet concurreren.

Ik zei haar, Gea, zo noem ik de vrouw van mijn vriend vandaag, dat ik het ongepast vond om iemand die correspondeert met iemand die haar laatste dag in Auschwitz slijt, te feliciteren met een bos oranje bloemen. 'Zoiets,' beste G., 'is een teken van dis-serendipiteit.' De Bitch vroeg me hoe ik in de isolatie was beland. Ik zei dat dat vrij simpel was gegaan. Dat ze wisten dat ik De Kraai had aangevallen, met een van Dumbo's oren. Maar het zit heel anders. Dat ik De Kraai door de dikke kleipannenkoek bovenop haar smoel en ademhalings-ingangen te drukken bijna had verstikt, luidde het welwillende verhaal, maar zo was het niet. Wel is het waar dat ze, Crea, me zo enorm irriteerde en alle anderen ook, dat ik wel iets moest doen.

'Dat is echt heel bijzonder,' memoreerde Kraai, 'dat bijna iedereen heeft gekozen  voor een wolkvorm. Alsof je kon spreken van serendipiteit. Zonder dat jullie er erg in hebben, ben je je dus al aan het verbinden met alle anderen om je heen.'Met haar beide armen maakte ze een beweging die kon doorgaan voor en omarming maar ik zag er iets heel anders in. 'Door in het hier en nu te zijn raken jullie de snaar die iedereen doet trillen en dat is al zo sinds de oerknal.' 

'Met alle respect die in me is, juf,'zei Josepg vrij resoluut, misschien stelliger dan hij bedoele, 'maar volgens mij had ik geen wolk gemaakt ...' 

Kraai walste over mijn zinnetje heen alsof het niet trilde van levenslust en ging verder: 'Wie wil ons iets vertellen over het proces dat je meemaakte tijdens het creatieve proces?' Niemand die iets zei. Iedereen had gewoon een wolk gekleid en uitgehold omdat dat de vraag was die geen speelruimte over liet voor iets heel anders. Nadat Bea zowat elke dolende, half aanwezige ziel tot tranen toe in het diepste van de eigen afgrond had laten kijken, kwam ze bij Joseph. 

Van mijn vriend die lesgeeft op de kunstacademie weet ik toevallig dat de kneuzen, de manke antilopen die midden op of in de Serengetti een beetje vreemd lopen, of slissen en stotteren zoals Biden deed tijdens het gepredestineerde apocalyptische debat met de als mens vermomde duivel - nou ja, bij wijze van spreken, want: Is Trump een mens? - dat dit soort zwakkelingen waar Nietzsche ook al zo'n hekel aan had bij een beoordelingsmoment, a moment of assesment, bijna altijd als laatste beoordeeld worden. Ze plaatsen zichzelf steevast helemaal achteraan de dodenlijst, vermoedelijk omdat ze dan nog een paar keer extra adem kunnen halen. Maar onopgemerkt blijft dit niet. Een beetje preditor is geoefend genoeg om deze schijnbeweging met groot gemak te kunnen corrigeren. Einde oefening.

Last but not least, toen ze als een vampier uiterst vakkundig alle bloed uit de laatste wil had gezogen, pas toen, op het einde, vlak voor de denkbeeldige bel ging, belandde juf Bea bij Joseph: 'Joseph, wat heb jij gemaakt? Laten we het vragen aan een paar participanten.'Ik denk,' zei mijn Palestijnse buurman voorzichtig, dat Joseph een vlinder probeerde te kleien. Eentje met enorme vleugels en een bevallig dun lijfje. Ik denk dat Joseph erop wil zitten.' 'Oké, zei juf, een vlinder dus... Nog iemand?' Mijn overbuurman, over wie ik nog veel moet vertellen Edith, maar dat komt, dat komt, als jij dan nog maar niet was vergast in Birkenau, - daar moet ik rekening mee houden, dat mag ik niet vergeten, dat wist ik wel, zolang jij nog naar mij kunt luisteren Edith - mijn overbuurman, noem hem desnoods Henk van der P., zag in mijn armzalige hoopje klei een piemel in een nauwe peniskoker met twee uit de kluiten gewassen ballen. 

'En Joseph, mogen we jou vragen wat je idee was? En waarom ligt het niet op tafel zoals al het ander werk maar op de grond? En waarom ligt het vlak voor het Boeddhabeeld? Alsof het hulp zoekt.'

Sorry Edith, natuurlijk wilde ik van deze brief iets speciaals maken, iets heel erg moois, iets dat jou zou raken in je Untermensch Herz in Auschwitz-Birkenau, daar wel best veel mooie berkenbomen staan, maar verdomme, het zit er niet in vandaag, het zit er spijtig genoeg, niet in. 

Dit is voorlopig de laatste brief die ik jou schrijf want ze hebben een statistiek bereid die aangeeft dat de frequentie waarmee ik jou schijf bepalender is voor mijn aanstaande depressie  dan wat er precies in staat. Ze menen nu zeker te weten dat ik, pakweg na een brief of 20 als vanzelf van manisch overga in depressief. Ze hebben in dit huis bij ondergeschikte Joseph M. Heij een uiterst wetenschappelijk vererifieerbaar patroon waargenomen - lees ontdekt want dat klinkt een stuk spannender - en willen nu het behandelplan bijstellen door me zodra ik binnen een bepaald tijdsbestek aan brief 15 begin meer pillen laten slikken. Middels een fenomenale grafiek met verontrustend neergaande curve toont het behandelende zorgteam op een indrukwekkend beeldscherm aan dat het volstrekt helder is wat er gebeuren moet.  

Je kent toch wel de film Edith? Eentje vloog. Over het nest van de Koekoek. Je snapt toch hopelijk wel dat ik toen volledig verzadigd was van klinisch erudiet wetenschappelijke kennis en snakte naar een authentieke ervaring die niets van doen had met het altijd calculerend sciëntisme? 

O ja, weet jij uit je hoofd Edith, als het waar was dat ik jou nu precies brief nummer 100 schrijf, hoeveel brieven jij aan Joseph schreef? Ik ben de tel kwijt, als ik die al ooit bijhield. 

Liefs Joseph

 

NB Vanuit de isoleer. Denk dus niet onmiddelijk dat ik jou, als je een dag geen brief van me kreeg, vergeet. Hoe zou zoiets bestaan? Ik denk aan jou, in voor het tegenspoed. Ik denk dat jij daar veel steun aan ontleent omdat zowat niemand aan jou denkt of je schrijft. Uit het oog uit het hart is het meestal. Maar ik ben niet zo, dat kun je vergeten. Ik hoop echt dat je deze verbinding die niet seksueel van aard is, jouw godje verhoedde zulks, ook echt voelt, want het is niet niks om Vrouw te zijn, en Joods en Roomse leek, en ingetreden Non. Val je trouwens eerder op mannen of op vrouwen? Ik heb daar geen beeld van.

 

 

 

Brieven aan Edith Stein #99 'Je organen nog even voor jezelf willen houden'

 

My Sweet Lord

mixed media on paper

30,3 x 46,5 cm 

 

 

BRIEF 99

aan Edith Stein 

'Je organen nog even voor jezelf willen houden'

Joseph M. Heij 

Wolfheze

 

Lieve Edith,

Ze zeggen dat ik, jouw Joseph M. Heij, mij de dingen die toen gebeurden niet goed kan herinneren, dat ik een verkeerd verhaal in mijn hoofd maakte, dat het anders ging, dat ze mij zullen helpen me de dingen beter te herinneren, correcter. Maar Edith, dat is slechts vanuit het perspectief van lieden die hun narratief over mij al lang en breed hebben zitten uitmeten en zitten memoreren: 'Zo is Joseph, ja dat is echt helemaal Joseph. Zo zit ie in mekaar, zo werkt zijn hoofd nou eenmaal. Het duidt op dat en dat en dat.' En dan komen er een heleboel professionele termen waar niemand aan kan tippen, sluiten ze vrede onder elkaar, stellen een behandelplan op en roken de vredespijp. Zo kan ik het ook; zo kan iedereen het.

Vorm een kraal, werf desnoods wat studenten van je, maak een paar in je eigen ogen afspraken, stel je vooral erudiet op, alsof je het overzicht hebt zoals Donald J. na de bloedige aanslag op zijn oor deed, verwijder querulanten - liefst zo rücksichtslos mogelijk - stop een veer in de aars van degenen die het hardst likken aan de haren die daar omheen groeien - precies zoals apen elkaar vlooien - laat merken dat jij contacten met het hogere hebt, of dat nou god is of science, maakt niet uit, en de waarheid over de volstrekt ambigue werkelijkheid komt als vanzelf boven drijven. 

Weet je toch, Edith? Jij hebt je toch in je jonge dagen geworpen op het fenomeen empathie? Of ben je dat vergeten? Of ben je nog niet zover, nog jonger dan ik dacht? Dan weet je ook dat empathie zelden verder rijkt dan het eigen ego, zich volgens, de regels van de evolutionaire biologie, vaak ook nog eens nestelt in het zelf aangelegde nestje met kuikens van eigen bloed en bodem en dat het zich vervolgens soms ook nog wil verspreiden onder gelijkgestemden, onder lieden die je niet tegenspreken. Maar dan houdt het wel een keer op. Je kunt niet aan de gang blijven, er moeten ook een paar koppen rollen. Als niemand zich als dissident of criticaster opwerpt, dan verzin je er in je eigen paranoia een paar die niet deugen ook al likten ze werkelijk alle individuele schaamharen die zich om de anus mundi nestelden. 

Ik herinner het me weer. Ons juf vroeg ons of wij alle devoot genaakte wolken wilden presenteren alsof er publiek bij was. Liefst een welwillend publiek die ons begreep en ook echt mooi vonden wat wij geheel talentloos zoal hadden gemaakt. Zij immers beseffen dat wij ons, de mensen in dit huis, moeten uiten. Omdat het opkroppen van onverwerkt leed, ongekende pijn, niet zo goed is voor de ziel, die onder ons gezegd en gezwegen volgens de voorlaatste mode, helemaal niet eens bestaat. De ziel in een construct van het brein dat zichzelf een reden wil geven om te leven. Soms blijkt dat verdraait lastig.

Bijna iedereen had braaf een cumuluswolk gekneed, die vervolgens middels diverse technieken die juf kundig had geïllustreerd middels een prezie, devoot uitgehold omdat ie lichter moest worden dan lucht en die zo bevallig mogelijk op een schone tafel geëtaleerd. Het regende ook onmiddellijk generaties complimenten. Hoe verrassend het geheel was geworden, hoe geconcentreerd iedereen had gewerkt, zelfs Jospeh, hoe vet - een woordje van nu - het allemaal was geworden en we onszelf al was het maar voor even waren vergeten. 'Want dat,' kraste De Kraai, 'is toch wel het allermooiste compliment dat je jezelf en een ander kunt geven: dat je jezelf verloor om de kraal te vinden.'

Juf sloot op werkelijk wonderbaarlijke wijze iedereen, en dus ook Joseph, in en niemand buiten. Je zou de film terug moeten kijken waar het precies misging, waar ze deze of gene truc toepaste; ik geef toe: dat valt tegen. Die opleidingen trainen hun nageslacht tegenwoordig zo venijnig goed, dat je, zonder er erg in te hebben, zomaar akkoord ging met vrijwillige euthanasie of je eigen organen semi-spontaan doneert aan een goed doel. Terwijl volgens mij nog niet helemaal zeker was of jij dood was of alleen maar stervende en je organen liever nog even voor jezelf wilde houden. 

Je snapt wel Edith, daarvoor ken je me denkelijk inmiddels goed genoeg - denkelijk is archaïsch Nederlands, denk ik, maar ik vind het een mooi woordje, een heel mooi woordje, dat we niet moesten willen verliezen, niet aan de vergetelheid van de toekomst moesten willen prijsgeven en daarom gebruik ik het gewoon - dat ik deze door juf zwaar bevochte consensus dat we allemaal een zijn, moest toetakelen? Dat ik werd geroepen om tenminste 'iets' te zeggen dat deze eenheid van geest wel vermorzelen? Ben ik dan een verrader zoals Judas of juist een klokkenluider die het eigen nest bevuilt? Iemand moet het toch doen Edith? Zoals jij je paus een brief schreef om de joden te redden, moest ik toch wel als hand van god ingrijpen in de geschiedenis, hoe klein die ook is? 

Vertel me een keer over je brief die je schreef aan paus Pius XII, wil je. Wanneer schreef je die ook alweer, wat stond er precies in en wat schreef die goede man, een heilig vader, niet van alle mensen maar op zijn minst van alle rooms-katholieken, terug? Ik hoor het graag.

Liefs Joseph 

 

 

 

 

Brieven aan Edith Stein #98 'De geperforeerde flapoor van Dumbo Junior Trump'

  

Johan in Disco (detail)

mixed media on paper

30,3 x 46,5 cm (original image)

 

BRIEF 98

aan Edith Stein 

'De geperforeerde flapoor van Dumbo Junior Trump'

Joseph M. Heij 

Wolfheze

 

Lieve Edith,

Je vraagt je soms af wat kosjer is: een joods orthodoxe maaltijd, een kloostermaal in een huis voor roomse nonnen of een galgenmaal vlak voor je onder de douche gaat in Birkenau. Van eten weet ik weinig, alleen dat ze het in dit huis zo zielloos en fantasieloos mogelijk klaarstomen zodat niemand zich ergert aan: de hoeveelheid zout, de oosterse kruiden, het vetgehalte, hoe gaar het is of niet - zelf geef ik de voorkeur aan overgaar omdat rauw betekent dat je zelf iets moet doen om het door te kunnen slikken. Het liefst had ik het eten vloeibaar en via het infuus, want het is niet te pruimen en ik besteed er liever niet langer aan dan strikt noodzakelijk is. Mij zul je niet horen over eten en vergeet het dat ik je ooit nog eens om een recept vraag; ik denk niet dat jij een geboren kok bent.   

Ik maakte, ik herhaal het maar even voor het geval je mijn laatste brief nog niet ontving of meteen weer weglegde omdat je geen zin had om die te lezen, twee enorme pannenkoeken waar ik een klein beetje vorm in aanbracht. Ze kwamen allemaal kijken en wilden vragen wat ik aan het doen was. Ik was ze voor en antwoordde op de nooit gestelde vraag: 'Ik klei, net als jullie. Niet denken dat het twee identieke wolken worden, want er zitten kleine verschillen in zoals in elke eeneiige tweeling. Bovendien zijn ze gespiegeld want de een zit links en de ander rechts. Wel eens iemand gezien met twee linkeroren zonden ook een rechter? Niemand? Ik ook niet. Ga je eigen wolk maar even uithollen, dan buig ik me over de mijnen.'

'Maar Joseph,' vroeg een een jongeman die aan het einde van mijn gang helemaal links zit en die van tijd tot tijd meent dat ie JFK is, of King, 'jij maakt geen tweeling-wolken maar tweeling-oren om aan je Indische olifant te naaien.' 

'Goed gezien,' zei ik, 'wel kut dat ik het niet goed voor me zie hoe je het verschil kunt maken tussen het ene en het andere oor, maar ik probeer het wel.' 

'Vind je het niet rot Joseph, dat ik Indische olifant zei en niet Afrikaanse?'

'Nee hoor, geen sprake van want ik ken jou: jij denk de ene dag dat je John F. Kennedy bent en de volgende ochtend ben je Martin L. King. Ik ben inmiddels wel wat gewend. Ga jij ook maar weer even lekker bezig, want anders roep ik Kraai.'  

[...]

Edith, had jij ook altijd al zo'n hekel aan beoordelingen? Wij, jij en ik, hoeven het niet eens te hebben over het Allerlaatste Oordeel dat aanstaande is, niet over de twee wetenschappelijke rijen die een willekeurige reisleider op het perron in Birkenau om de haverklap moest samenstellen - een zeer verantwooordelijke taak - maar gewoon over het hele idee dat alles en iedereen tegenwoordig - ik bedoel in het eerste kwart van de 21ste eeuw - uitentreuren geëvalueerd moet worden, onvoorwaardelijk gebaseerd op ellenlange lijsten met wereldvreemde woordjes die bijeengesprokkeld worden uit de steeds snelle uitdijende kosmos van universitaire, liefst Angelsaksische onderzoeken of op zijn minst in het Engels vertaalde. Het liefst zeer uitgebreid besproken op totaal overbodige studiedagen.

Juf klapte in haar handen en zei: 'Nu gaan we samen kijken naar wat iedereen zoal gecreëerd heeft. We gaan nu eens niet oordelen, wat we steeds geneigd zijn om te doen, we ondergaan wat ieder ander mens ten diepste beweegt, iets dat is vastgelegd in deze klei. En jij komt ook aan de beurt in deze veilige leeromgeving. Iedereen mag zijn of hen eigen zegje doen. Niks is raar.' 

Dat laatste Edith, had ze niet moeten zeggen, maar daarover meer wanneer ik je weer schrijf. Ik denk morgen. Vertel mij eens of creativiteit vroeger, zeg maar aan het begin van de twintigste eeuw, ook zo'n grote rol speelde als tegenwoordig, zeg 2024 want dat is het volgens mij. Mocht je je vroeger ook al helemaal uiten in bijvoorbeeld klei? Mocht je je eigen gevoelens in de homp klei leggen ook al kon je nog helemaal niet kleien? Of pakten ze het toen al wetenschappelijk streng en methodologigsch aan? 

Van mijn vriend weet ik dat iedereen die zich aanmeldt, denkt dat ie zich mag uiten op de kunstacademie, vooral de eigen gevoelens, maar dat is niet zo. Ze doen allemaal onderzoek alsof ze op de uni zitten en houden zich verre van iets persoonlijks. Eigen onderbuikgevoelens zijn beslist uit den boze, maar een politiek standpunt mag dan weer wel, sterker nog, wordt ten zeerste aangeprezen. Als het maar geen rechts standpunt is maar radicaal links. Een beetje omgekeerd evenredig aan hoe Donald J. dat altijd uitlegt aan het welwillende gehoor: The Radical Left.

Liefs Joseph

 

NB Denk jij dat Jahweh Ons Ome Donald J. gered heeft van de meest genadige kogel ooit afgevuurd of dat het juist jammer is dat de kogel doel - ik bedoel het pathologisch behoorlijk interessante brein van de man - miste? Ik vind het lastig.  

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Brieven aan Edith Stein #97 'Hoe de-escaleren ik in het moment zelf?'

 

Johan in Disco

mixed media on paper

30,3 x 46,5 cm

 

BRIEF 97

aan Edith Stein 

'Hoe de-escaleren ik in het moment zelf?'

Joseph M. Heij 

Wolfheze

 

Lieve Edith,

Een week geleden schreef ik je in twee of drie delen over de CREAZEN-club. Langere brieven mag ik niet schrijven, vandaar dat ik je de werkelijkheid van alledag in gegarneerde partjes moet serveren. Een heel verhaal in een keer opdissen zit er niet in, maar vermoedelijk correspondeert dat ook een stuk beter met ons postmodern, zwaar gefragmenteerd levensgevoel waarin elk coherent en dus langdradig verhaal hoe dan ook een construct moet zijn en dienovereenkomstig en zeer noodgedwongen moet worden gedeconstrueerd. 

Aan alles merk je dat de oudere hulpverleners, dokters, psychiaters, maar ook fysiotherapeuten en woon-ondersteuners, allemaal exact dezelfde tik van exact dezelfde molenwiek hebben meegekregen. Nooit is een verhaal van begin tot einde waar, nooit wordt een mens op zijn of haar of hen woord geloofd: 'Joseph, wat je nou allemaal weer zegt, is jouw narratief, jouw versie van het verhaal. Jij maakt de werkelijkheid kloppend. Voor jou is je verhaal volstrekt congruent, de waarheid, maar een ander ontwikkelt op grond van dezelfde gebeurtenissen een heel ander narratief, een verhaal dat ook niet helemaal verzonnen lijkt. Je weet het dus nooit, Joseph. Als luisteraar, bedoel ik.' 

Deze manier van deduceren Edith, is bij deze generatie - helaas tevens de mijne - zo ingesleten, zo ziekmakend misselijk dominant, dat die niet meer ter discussie wordt gesteld, wordt gezien als zo volwaardig, zo volmaakt volgroeid en volwassen, dat elke poging tot rectificatie van deze leer op onafwendbaar hoongelach of een andere uiting van een infantiel gevoel van superioriteit wordt getrakteerd. 

Alleen zuster Jeanne staat anders in het leven, maar zij is dan ook een stuk jonger en een echt gevoelsmens; ze kan niet denken zoals jij, Edith, en zeker niet zo helder formuleren. Voor haar is alles zwart of wit, waar of niet waar, maar juist daarom is zij de enige die iedereen serieus neemt. Voor Jeanne staat de waarheid tegenover het tegendeel daarvan, de leugen. Voor alle anderen bestaat de wereld slechts uit in meer of minder goed in elkaar geflanste leugens die, dat is de missie, allemaal tot op het bot moeten worden gerationaliseerd. Soms vraag ik me af of al die bijna pensioengerechtigde hulpverleners ons wel zien als een mens in de meer klassieke zin van het woord: als een wezen met een onsterfelijke ziel. Wat immers blijft er over als jouw intellectualistische wereldbeeld jou verbiedt een zwaar beschadigd mens ook maar iets meer te gunnen een imaginair mini-narratief?

Nu niet de conclusie trekken Edith, dat ik ook maar een enkele cent meer geef om de jongere generatie die in dit huis werkt. Had ik je al eens iets verteld over Woke? Dan wordt dat hoog tijd. Die lui verwisselden op middelbare school en  vervolgopleiding het postmoderne levensgevoel van de vorige generatie voor een paar zeer bewustzijnsvernauwende narratieven waarbij diezelfde vorige, noodgedwongen oudere generatie, die toch werkelijk een tijd lang dacht dat het  werkelijk het beste wereldbeeld van alle tijden had, zonder latente genade simpelweg weggevaagd wordt alsof er helemaal niet meer getwijfeld hoeft te worden aan de eigen verhaallijnen. Je zou toch denken dat de ene generatie die, conform het geboorteregister, les had gehad van de eerdere wel een en ander had opgestoken tijdens de zeer bevlogen lessen over ontmythologiseren en deconstrueren maar dat is niet zo. 

Dank je Edith, je bent een goede verstaander en vindt dat ik mijn verhaal over 'Aarde als gebakken lucht' moet afmaken? Omdat het anders wel erg postmodern gefragmenteerd raakt? Omdat anders elke zingeving die gebaseerd is op waarheidsvinding verloren gaat? Weet dan dat aan de horizon licht gloort: we hebben zuster Jeanne en we hebben de Wokelui, allemaal goed voor een paar narratieven die staan als een huis. Niet omdat die nachtmerries staan als een huis, maar omdat ze zo vurig geloven in hun eigen geloof dat elke opvoeding van welke docent dan ook hoe dan ook wel spaak moest lopen. Het postmodernisme van mijn generatie, Edith, daar veegt deze ziekelijk frisse op lichamelijke gezondheid en spiritueel welzijn gerichte generatie hun haarloze aars mee af. 

Zoals ik al zei, kreeg ik meer klei dan alle anderen en ik bleef maar bijbestellen. Nee zeggen durfde Crea niet, bang als ze was dat de boel zou escaleren. Wat zij niet weet is dat ik van de cursus 'Hoe de-escaleren ik in het moment zelf?' veel heb opgestoken. Ik kleide dus vier metersdikke olifantsbenen, een dikke olifantenlul die stijf stond van genoegen, - ik wilde per se een mannetje, - een enorm lijf met cellulitis op de meeste vetrollen en vroeg nogmaals om klei. Crea: 'Maar Joseph, je hebt al zoveel meer klei dan alle anderen gehad en jouw werk is zoveel groter, krijg je het dan wel af vandaag?' Ik keek haar recht in de ogen, iets wat ik zelden doe. 'Oke, oke,' zei ze, ik snap het, ik pak nog wel wat voor je. Ik zei dat ze er inderdaad goed aan zou doen om het derde pak klei aan te breken omdat ik de oren nog moest en die waren van een Afrikaanse olifant. 

'Waarom maak je dan ook geen Indische olifant, Joseph? Die hebben van die schattige kleine oortjes?' Ik: 'Maar deze leefde in Afrika en daar hebben ze, in lang vervlogen tijden, dan ook enorm grote oren ontwikkeld. Dat is waarschijnlijk niet gebeurd omdat de afstanden veel groter zijn dan in India, maar vanwege de koeling.' Met een diepe zucht sneed ze het plastic open dat de klei vochtig houdt. 'Je hoeft niet zo te zuchten, Kraai,' zei ik, 'want je moet altijd meer spullen mee nemen dan je nodig hebt. En dat deed je ook best goed. En alles wat overblijft mag je toch niet meenemen naar huis om in je atelier te proppen waar al heel veel materialen liggen die wij eigenlijk betaalden. Straks komt het aan het licht.' 

Omdat niemand aan mijn tafel zat, durven ze niet, en ik de olifant zelf op de grond had gezet, had ik de hele tafel van 1 meter 25 bij 2 meter 50 helemaal voor mezelf en begon de oren uit te rollen met een deegroller die Kraai, ik houd het bij deze doopnaam, me uitleende: 'De roller moet ik wel terug, die is van het huis.' Omdat ik een behoorlijk zwaarlijvige olifant had gemaakt, most ik ook wel flinke oren kleien. Ik schat is dan ze allebei iets meer dan een meter in de rondte werden; het ene oor net ietsjes groter en anders van vorm dan het andere, maar dat is gangbaar. Want de natuur kan wel streven naar symmetrie, gespiegeld narcisme is zelden zonder gebreken.

Edith, sorry, we gaan zo pannenkoeken eten. Met een beetje geluk schrijf ik je vanmiddag weer.

Liefs Joseph 

NB Wat eten jullie vandaag? Vertel me wat je orthodox-joodse moeder zoal kookte, of wat roomse nonnetjes het liefst eten of kun je zien of proeven wat er in de grijze oersoep zit die je in Birkenau krijgt?

     

 

 

 

 

 

 

 

 

Brieven aan Edith Stein #96 'Aarde als lucht'

 

Geen mus valt

mixed media on paper

30,3 x 46,5 cm

 

 

BRIEF 96

aan Edith Stein 

'Aarde als lucht'

Joseph M. Heij 

Wolfheze

 

Lieve Edith,

Heb jij wel eens met klei gewerkt? Het is een drama: na een kwartier zit alles onder de modder en wil je het liefst je vingers aflikken. Maar de smaak van klein is stroef en smaakt naar aarde. Logisch zou je denken, maar ze kunnen er toch ook suiker in doen of stevia? Sommige gekken durven helemaal niks met de klei te doen en staren doelloos voor zich uit. Anderen proppen het onmiddellijk in hun oren en haar, als ze dat nog hebben en lachen om het hardst om hun eigen infantiele grappen die duizenden kinderen en zwakzinnigen al maakten lang voor de copycats geboren waren. Ik neem aan Edith, dat ze in de prehistorie al kleiclubjes hadden waar de baldadigheid het met overmacht won van de goedbedoelde creativiteit. Omdat er onder de Neanderthalers die vooral in Europa woonden steeds meer incest voorkwam, zal er vaak een voortijdig einde zijn gekomen aan zoiets als 'Aarde lichter dan lucht.'

Ik weet niet zeker of ik mij de titel helemaal correct herinner, maar zoiets was het. Toen ik Crea onderbrak en zei dat ik dat best een wakkere titel vond maar de folder brak, gaf ze schoorvoetend toe dat die niet van haarzelf was, maar van het web. 'De folder is wel van mezelf,' zei ze er meteen achteraan. 'Nou,' complimenteerde ik haar, 'dat is eraan af te zien.' Niemand had door dat het geen compliment was maar een sneer. Binnen de vijf minuten had ze me bovenop de kast. Erger ik me steevast kapot aan mensen die hun particuliere religie verspreiden onder de onnozelen, zo ga ik werkelijk door het lint wanneer iemand anderen probeert aan te zetten tot creativiteit. Maakt niet uit of ze daarbij 'lekker bezig zijn' misselijkmakend verwarren met 'zijnsvergetelheid' of dat ze, om een zeer gevaarlijk woordje te gebruiken, willen verbinden. Leg die lui die op een MBO doorleren voor creatieve therapie uit dat de meeste mensen nog liever dan 'het zijn' de ander' vergeten. Hoe langer hoe beter.

Geen idee Edith wat jij zou hebben gekleid als je 'aarde als lucht' moest verbeelden. Met woorden kun jij aardig toveren, maar kun je ook tekenen of vingerverven of ruimtelijk denken? Omdat de mevrouw, ik noemde haar de hele tijd Crea terwijl ze geloof ik Miranda heette, dat volmaakt voor de hand liggende voorbeeld van de wolk had verklapt kon zowat niemand meer iets anders kleien dan een wolk of een bloemkool. Uiteraard was iedereen in enkele minuten al klaar en zat de juf hoopvol aan te kijken of het zo goed was. Maar dat was beslist niet zo. Dat had Crea in haar grote wijsheid natuurlijk allang voorzien. 'Ja,' zei ze, 'wat jullie kleiden was wel een wolk, maar... Wie weet het? Wie ziet het probleem?' Omdat niemand een probleem zag of wel zag maar niet wilde oplossen, zei ze: 'Denk aan de titel, denk aan de tegenstelling die daar in zit: aarde en wat nog meer?' Niemand zei iets. 'Kijk, dat is dus het punt: de spirituele wereld werkt helemaal als Yin en Yang en daarmee bedoelen we: tegenstellingen. En daarin dan de balans vinden en helemaal ervaren.'

Ik denk dat we inmiddels een klein halfuur, dat aanvoelde als een minuscule eeuwigheid, bezig waren, maar, eerlijk is eerlijk, dit soort sessies duurt altijd minstens drie uren, want het gaat hier om een maakproces dat tijd in beslag neemt, een doodlopende tijdreis. We stonden na dat halve uur pas aan het begin van onze beklimming van een veel te hoge berg klei. We waren pas in het basiskamp, in dialoog met het basismateriaal. Ging ze ook nog verklappen hoe je een wolk lichter kunt maken: uithollen, uit dunne plakjes samenstellen of verbindende kleidraden maken. 'Denk aarde, denk verbinding, verbeeld lucht', scandeerde Crea al rondlopend langs de broccoli, witlof, pannenkoeken en meeldraden die eenmaal getipt, ontstonden. 

'Kan ik nog wat klei bijkrijgen?' vroeg ik toen ik zag hoe nutteloos deze sessie zou worden. 'Even kijken Joseph, even kijken.' Ze liep naar haar eigen breed uitgestalde spullen die een hele tafel in beslag namen waardoor wij een stuk krapper zaten, keek naar een berg plastic en zei: 'O, Joseph, dat wordt lastig. Dan moeten we een nieuwe pak klei aanbreken en dat moesten wie maar liever niet willen. We hebben precies een slof gebruikt.' 'Nou', antwoordde ik verdrietig, 'dan gaat mijn idee helemaal naar de klote en dat onderdrukt alle creativiteit die ik ineens zag opdoemen als een lichtpuntje op deze toch al vrij sombere dag. Ik vraag om toestemming om naar mijn kamer te mogen.' Ik wist dat dat haar hele pedagogiek in de war zou schoppen, immers, ook Crea heeft middels een set competenties verantwoording af te leggen aan de staat. Ze graaide in de berg plastic en zei: 'Weet je wat Joseph, wat maakt het ook uit. Je hebt gelijk. Het milieu mag de creativiteit op geen enkele wijze onderdrukken. Hoeveel wil je?' Ik zei dat ik een onweerslucht wilde maken en dus vrij veel nodig had.  

O, Edith, we gaan geloof ik wandelen, met zuster Jeanne. Ik stop er even mee. Ik vertel het vlug. Ik begon aan een enorm vette olifant. Eerst vier beentjes, toen de slurf en daarna de enorme romp, want daar zit het meeste spek en bovendien werd het een Afrikaanse olifant, met enorm grote oren.  

Tot gauw,

Liefs Jouw Joseph

 

 

 

 

 

Brieven aan Edith Stein #95 'Dat het onsterfelijke lichaam een fonkelnieuwe ziel krijgt'

Dumbo Loves

mixed media on paper

30,3 x 46,5 cm

 

 

BRIEF 95

aan Edith Stein 

'Dat het onsterfelijke lichaam een fonkelnieuwe ziel krijgt'

Joseph M. Heij 

Wolfheze

 

Lieve Edith,

De creatieve club die twee keer per week - en, alweer, onder de hoede van een afgetrainde professional - onderzoekt of 'de wereldvrede in mijn hoofd' wellicht significant toeneemt als ik lekker bezig ben en zomaar mezelf voor een gespleten ogenblik vergat - nou vergeet het maar - kwam vanochtend weer bij elkaar. In de folder die deze juf overduidelijk zelf in elkaar heeft geknutseld heet het: 'De spirituele kracht van deze lichaamsgerichte op het creëren gerichte therapie valt het best te omschrijven als 'wakker vallen in je eigen zijnsvergetelheid'.'

Wil je Edith dat ik nader toelicht wat me stoort aan die folder van dit wezen, of fenomeen? Laat ik zeggen dat ik niet goed weet wat me niet stoort. Is dat voldoende? Om te beginnen begrijpt zo'n wezen weinig tot niets van typografie en layout. Wie in godesnaam kiest nou Arial? Natuurlijk heeft ook Arial een ziel maar niet als iedereen die overal voor gebruikt. De zelf gemaakte abstracte aquarellen en waterverven van waterlelies a la Giverney - ze is daar ook echt geweest en heeft daar ook echt en plein air geaquarelleerd - zijn werkelijk van het stuitende niveau waaruit een zichzelf serieus nemend wetenschapper wel moet concluderen dat de mens geen ziel heeft. 

Maar, eerlijk is eerlijk, het gebezigde taalgebruik doet werkelijk alle engelentongen verstommen: 'Creatief lekker bezig gaan zijn en al je problemen gaan zomaar ineens door jou vergeten worden. Wie wil dat niet?' Edith, ik bespaar je de rest van de tekst uit de folder, want deze twee volstaan volgens mij wel om een helder beeld te krijgen. Je zou gaan twijfelen aan het vermogen van homo sapiens om de Nederlandse taal te hanteren. Zou je denken dat deze juf, die in Nijmegen doorgeleerd heeft voor creatief therapeute, ze allemaal wel op een rijtje heeft of gebruikt ze AI?

Toen ik vanochtend na het ontbijt dat bestond uit groene thee - van koffie raak ik gestresseerd zegt men - en twee boterhammen met pindakaas en hagelslag er bovenop, - ik heb erop gestaan dat dat het is wat ik wil - naar de grote zaal liep waar ook die kutslome-boeddha staat, zag ik precies wie er allemaal op de CREAZEN-club zit: CREA staat voor creativiteit, ZEN staat voor innerlijke rust. Ik heb gedaan wat van mij verwacht werd: uiterlijk bewaarde ik mijn rust, maar van binnen kookte ik van woede. Helder werd mij in a wink of an eye dat hier die zielen door de wandelgangen richting ingang van het scheppende voorgeborchte liepen die zo onnozel zijn dat ze menen dat alleen hedendaagse kunst de wereld nog kan redden. Grappig wel dat een meneer ook best door kon gaan voor Friedrich Wilhelm Nietzsche, al zit deze meneer in een zelf-rijdende-rolstoel en werd Willem geduwd door zijn zielloos dominante zus die ook wel eens een goed boek wilde schrijven.

Eenmaal allemaal rond de vierkante tafel neergestreken hield deze terecht ongetrouwde juffrouw van 50-plus haar inleiding op de cursus: 'Aarde zo licht als lucht'. Zelf had ik weinig uitleg nodig, maar anderen leken het maar niet te vatten. Het ging erom de aarde, symbolisch voorgesteld door de okerkleurige klei, te verbinden met de hemel. Crea zei: 'Probeer de klei zo licht mogelijk te verbeelden. Dan kan de aarde als het ware opstijgen naar de lucht en worden die een helemaal nieuw geheel. Als we de zwaartekracht luchtig kunnen maken valt er een boel van je af.'

Je snapt Edith, dat ik met mijn vermogen tot empathie behoorlijk goed om me heen keek, naar al die problematische maar welwillende gezichtjes van de schare, en met nogal wat ontferming over hen bewogen werd. Van mijn vriend heb ik wel geleerd dat je als je je verhaal doet altijd naar de oogjes en gezichtjes van de kindjes moet kijken. Of ze het wel snappen. Of het ook echt inspireert. Dat soort waarnemingen doe ik. Uiteraard ga ik niet zitten kijken of ze wel een ziel hebben, want die hebben ze natuurlijk niet. Ik zeg natuurlijk omdat hier, in dit hol, eenmaal aanbeland iedere ziel onmiddellijk, zeg ik een fractie van een nanoseconde, het voor gezien houdt en het lichaam verlaat dat toch alleen maar een lege huls is als de ziel er met een ander vandoor gaat.

Weet niet goed Edith, wat ik van reïncarnatie moet denken vanuit jouw perspectief. Zelf sta ik overal open voor, behalve voor jouw geloof, maar dat weet je ook en daar heb je vrede mee. Mijn familie niet hoor, die bidden nog elke dag dat ik mijn hart aan de Heere Jezus mag geven. Omdat ie aan de deur van mijn hart staat te kloppen. Omdat ik anders voor eeuwig en altijd verloren ga. Nou, ik hoor dat best goed hoor, dat geklop, maar soms erger ik me eraan dat het zo onregelmatig is en zo luid moet. En ook vraag ik me af, lieve Edith, of het theoretisch gezien, ook andersom kan, dat niet de uit het lichaam getreden ziel een kakelvers lichaam krijgt, maar andersom, dat het onsterfelijke lichaam een fonkelnieuwe ziel krijgt. 

Ken je Dorian Gray? Zoiets bedoel ik, maar een goede gelijkenis is het niet. Want mijn lichaam is inmiddels ook best stokoud. Ik wil daar niet al teveel over zeggen, maar mijn bed-prestaties laten te wensen over. Bedplassen lukt wel steeds beter, maar alhier noemt men dat geen prestaties maar ongemakken. Men zegt dat het lichaam dat altijd zo goed funtioneerde zo zachtjesaan kleine mankementen gaat vertonen. Meestal als je wat ouder wordt. Maar dat de ziel allang, zeg maar vanaf de vergeten anticonceptie en de gemiste abortus provocatus, gebreken vertoont, bedlegerig is, vergeet dit huis. Liever dan verder met mijn onsterfelijke ziel wil ik met het sterfelijke lichaam. Laat dat helder zijn.

Edith, ik denk dat jij dat anders ziet, maar dan hoor ik dat wel weer. Ik vermoed dat ik al zo ongeveer weet wat jij gaat zeggen. Maar dat geeft niet; het is ook troostrijk. Zolang mijn lichaam nog in staat is om zichzelf af te trekken en jou te schrijven is er geen vuiltje aan de lucht. Voor de helderheid: ik kijk dan niet naar een foto van jou hoor, ik bedoel wanneer ik jou schrijf, maar zie het voor mijn geestesoog allemaal gebeuren. Niks om ons voor te schamen toch?

Je allerliefste Joseph 

 

NB Ik denk, Edith, dat heel veel mensen de vorige brief niet hebben gelezen en deze dus ook niet goed snappen, maar dat is het hele idee, of het hele concept. Was ook zo op de net afgelopen eindexamententoonstelling op de kunstacademie, zegt mijn vriend.