Brieven aan Edith Stein #78 'Sint Anna te Drieën'

 

'From One Generation to the Next'

litosteen met overgetrokken tekening in rood krijt

drukgang 4

 

 

 

 

BRIEF 78

aan Edith Stein 

'Sint Anna te Drieën'

Joseph M. Heij 

Wolfheze bij Arnhem

 

Lieve Edith,

Mijn vriend was hier, met zijn vrouw. Of had ik dat al verteld? Ze hadden een doosje met vier tompoucen meegenomen. Ik heb er drie opgegeten en eentje aan Jeanne gegeven die gisteren moest werken en vroeg of ik mee ging wandelen in de tuin. Ik zei dat ik alleen mee wilde als er niemand anders meeging en dat was in orde. De meeste lui hier sporen niet en mijd ik als de pest. Ze zitten onder de pillen en slaan wartaal uit en geloven vurig in dingen die niemand anders ooit zag. Waarom ik over Jeanne begin weet ik niet, want het was een behoorlijk suffe wandeling. Ze was ongesteld en haar vriend had stampij gemaakt.

Afgelopen week, toen het zo warm was, heb ik op verzoek van mijn vriend in Fotoshop een paar schetsontwerpen gemaakt voor een nieuw werk. Er is een tekening die iedereen reuze mooi vindt: 'From One Generation to the Next'. Mijn vriend wilde daar een litho van maken die misschien wel goed zou verkopen, want de tekening zelf verkoop maar niet. Dat is, denk ik, omdat daar twee shrunken heads op staan die aan een ketting om de nek van twee zwarte meisjes hangen. Dat had ik natuurlijk niet moeten doen, maar ik vond het met het oog op het concept van dat ding belangrijk dat ze aan die folkloristische kettinkjes hingen om de nek van die freules.

Mijn vriend begint al aardig uit zijn depressie, de zoveelste, te krabbelen. Zijn vrouw heeft hem helemaal naar Diepenheim gereden, een uur rijden vanaf Arnhem, om 'op steen' te kunnen tekenen. Ik moet eerlijk zeggen dat hij dat verdienstelijk doet. Op steen heeft hij een rustige, klassieke hand van tekenen met zo nu en dan een paar slordige lijnen of vlekken erin die het minder steriel maken. Hij zegt dat in Deep'n, zoals zijn vrouw die Twents is en in het dorp ernaast werd geboren Diepenheim noemt, een fijne lithowerkplaats is: onder de grond, koel, rustig, bier in de koelkast. En dat er een Amsterdamse steendrukker speciaal voor uit Gomorra komt om de litho te drukken, want dat kan mijn vriend niet. Lithograferen moet een gecompliceerde en lastige druktechniek zijn. Het zal best. 

Afgelopen maandag kwam er een echtpaar de kelder in Deep'n binnen gelopen toen mijn vriend mijn Fotoshopcollage aan het overzetten was op een enorme steen. Ik geloof drukgang nummer vier. Het stel wilde de litho graag kopen, maar wilde nog wel graag zien of die laatste drukgang, als het de laatste is, nog iets zou opleveren dat de prent in drie drukgangen nog niet had. De mevrouw vroeg wat het beeld betekende. Mijn vriend: 'Het gaat over het verstrijken van generaties homo sapiens sapiens, een moeder van een moeder, uit een moeder uit een moeder, kind van kind van kind, kind uit kind, en over onze gemeenschappelijke afstamming uit Afrika. Toen we nog allemaal pikzwart waren, of in ieder geval, behoorlijk donker en harig.' Zoiets had hij gezegd en dat viel me mee, als het waar is dat hij zo goed uit zijn woorden kwam.

De mevrouw vertelde dat ze al heel lang op zoek was naar een 'Sint Anna te Drieën'. Katholiek van geboorte wist ik toch echt niet wat dat moest voorstellen. Mijn vriend vertelde. Hij was, zei hij, 'aangenaam verrast' dat ze de link tussen de litho en het voortdurend en onherroepelijk opschuiven van generaties had weten te leggen, maar dat kan ook door de titel komen. Ronduit verbijsterd had het hem dat ze begon over Sint Anna. Zij is de oma van Jezus van moeders kant. Nooit over nagedacht dat Jezus ook een opa en een oma had, of van elk twee, als je de papa en mama van Joseph de timmerman meetelt. Op Anna's schoot zit Maria die op haar schoot de baby-messias vasthoudt. Baby uit baby uit baby.

Maar nu komt het, Edith. De mevrouw, die wit was, blank zeg je niet meer, vertelde dat zij een aantal jaren geleden oma was geworden van een heel donker kleinkind, een meisje. Zeg ik dat goed? Oma is wit als sneeuw, haar dochter is wit als sneeuw, haar kleinkind is zwart als roet. Zeg ik dat wel goed, Edith? Misschien zeg ik het niet netjes, niet hedendaags genoeg. Ik twijfel daaraan, weet ook niet meer hoe mijn vriend het formuleerde, hoe die mevrouw het precies zei. Er gaat zoveel verloren bij mondelinge overlevering. Hoe het ook zij, het beminde kleinkind had een donkere vader die uit het zicht was verdwenen. Zeg ik dat goed Edith? Zeg ik dat goed? Maak ik niet alweer een cruciale fout? 

Snap je nu hoe het zit? De mevrouw koppelde de onlosmakelijke bloedband van de Sint Anna te Drieën aan de menselijke huidskleur die eveneens onlosmakelijk verbonden is met het bloed dat door de aderen stroomt. Of moet ik 'genen' zeggen, Edith? Het fonkelnieuwe kleinkind had het, nu ze wat ouder werd, moeilijk met het feit dat haar moeder en oma allebei wit waren en zij niet. Dat de hele familie wit was. Maar dat ze toch een echt kind uit haar moeder uit haar oma was, zoals die Russische poppetjes die uit elkaar groeien. Ik weet niet meer hoe dat veel gekochte souevnir heet. De mevrouw was diep ontroerd door de prent, mijn vriend geraakt door haar verhaal en ik content, omdat het, al dat werk, uiteindelijk allemaal uit mijn koker komt. Eigenlijk zijn wij van homo erectus toch allemaal net dominostenen die achter elkaar omvallen. Het enige dat al die generaties een halt toe kan roepen is de totale vernietiging van de mensheid, iets dat ik wel voor me zie.

Lieve Edith, schrijf me eens wat vaker. Ik beloof dat ik al je brieven zal bewaren en er niet, zoals Vincent, de kachel mee aanmaak. We mogen hier in huis toch geen vuur op de kamer. Binnen niet eens roken. Vertel me Edith, hoe het is om de laatste generatie te zijn? Vertel me wat er zou zijn gebeurd wanneer jij niet met Jezus Messias was getrouwd maar met een rooms blonde arier? Wat als je gewoon keurig rooms-katholiek was getrouwd en katholieke kinderen had verwekt? Het had geen zier uitgemaakt. Of ze nou, jouw denkbeeldige kinderen, in jouw eveneens denkbeeldige Messias geloven of niet, uiteindelijk stroomt er altijd Joods-Messiaans bloed door hun aderen en daar zocht men in Duitsland indertijd een oplossing voor, een nette, logistiek galante, definitieve oplossing, zodat dat geratel van omvallende lithostenen tot oneindige rust kon worden gebracht.  

Tot gauw!

Liefs Joseph 

NB Houd jij ook twee minuten stilte vanavond? Of ga je er doorheen zitten schreeuwen omdat het broedervolk der Palestijnen wordt uitgemoord? Of is het geen genocide wat nu in Gaza gebeurt? Ik vraag het jou. Bij ons is het vandaag dodenherdenking, maar bijna niemand heeft zin om dode Joden te herdenken, is mijn indruk.

 

 

 

 

 

Brieven aan Edith Stein #77 'The Last Crucifixion of the Christ IV'

 

The Last Crucifixion of Christ IV

'Within You, Without You'

 

 

 

 

BRIEF 77

aan Edith Stein 

The Last Crucifixion of the Christ IV

'Within You, Without You'

Joseph M. Heij 

Wolfheze bij Arnhem

 

 

Lieve Edith,

Gnädige Schwester Teresia Benedicta vom Kreuz,

 

Goed nieuws! Mijn Vriend was gisteren hier, met zijn vrouw. Ze hadden oranje tompoucen meegenomen. Ik vroeg of dat was vanwege de verjaardag van Hilter, maar het was voor koningsdag. Ik zei dat ik het vroeger een veel mooier feest had gevonden, omdat 30 april, koninginnedag, zo raadselachtig mooi samenviel met de zelfmoord van Adolfus Hitler. 

 

De vrouw van Mijn Vriend vroeg: 'Waarom begin je toch altijd weer over Adlof Hitler? Die is al honderd jaar dood. Maak je druk om Trump, Poetin, Erdogan of een paar Nederlanders die niet sporen.' Ik vergat Netanyahu en de grote leider van Hames. - Hoe heet die man ook alweer? Ik vraag het even aan mijn buurman die Palestijn is. Het is een ingewikkeld verhaal, maar de man die zo'n nare uitsraling heeft heet Yahya Sinwar.- De vrouw van mijn vriend liep de kamer uit en zei: 'Ik ga even een luchtje scheppen in de tuin.' Ze liet haar tompouce onaangeroerd liggen; die smaakte me prima. Jammer voor haar dat het net begon te regenen.

 

Mijn Vriend vertelde me dat zijn vrouw al mijn studies voor de allerlaatste kruisiging aan het posten was op Insta. Het was haar opgevallen dat bijna hetzelfde beeld met een boeddha, die op zijn gat zit voor de verticale balk van het kruis, veel meer likes kreeg dan hetzelfde beeld met een Jezus aan de dwarsbalk. Ze vroeg zich af of mensen meer van boeddha houden en er daarom meer likjes werden uitgedeeld of dat men het zielig vindt voor Jezus. 'Zo'n beeld kun je toch niet liken?' 

 

Ook vertelde hij, voorzichtig, dat het aantal volgers dratisch af aan het nemen was sinds ik aan 'The Last Crucifixion of the Christ' begonnen was. Dat hij ergens heen wilde met dat geklaag begreep ik wel, maar ik zei:'Weet je Beste Vriend, wat ik mijn afvraag?'

'Ik ben bezig met een conceptueel kunstwerk en heb advies nodig. Het wordt een tweeluik of een dialoog, zoiets. Het ene werk gaat over een stenen Boeddhabeeld dat in een performatieve handeling voortdurend nat wordt gespoten met een hoegedrukreiniger. Het andere werk gaat over Jezus aan het kruis waar de perfomer voortdurend gaatjes in prikt, met een prikstok, zodat het bloed eruit loopt. Welke performatieve handeling is eerder af? Denk je dat de steen eerder volledig is verdwenen dan het bloed is weggestroomd of is het eerder andersom? Ik kom er niet uit. Je moet me advies geven.'

 

OOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOO

OOOOOOOOOOOOOO

 

Ik: 'Het mooist lijkt me als ze allebei precies tegelijk klaar zijn, want dan heb je een perfecte spanningsboog.'

 

Toen ik bijna klaar was met het gebaksschoteltje van de vrouw van Mijn Vriend aflikken, zag ik vanuit een ooghoek Mijn Vriend door de stromende regen over het gras naar zijn vrouw rennen. Ze stond in het glazen rokershuisje achter het enorme grasveld te schuilen voor de stromende regen. Het ging behoorlijk terkeer. Van de tompouce van Mijn Vriend was nog maar een enkele hap af; ook die smaakte me prima. Mijn boeddhabuik had beslist een goede dag.

 

Edith, jij hebt veel beter contact met Jezus dan ik, en anders wel met Zijn Moeder. Wil je hen eens vragen hoe het zit? Ik bedoel met die vraag. Vraag ze dit: 'Joseph wil weten of we de volledige zijnsvergetelheid makkelijk kunnen verdragen dan de eeuwige pijn? Of dat het niet uitmaakt. Of dat het precies hetzelfde is.'   

Morgen komt er weer een dag. Hopelijk geen regen. Dan wil ik weer wandelen. Misschien met Jeanne, als ze moet werken, en anders alleen. 

 

Tot schrijfs,

 

Liefs Joseph

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Brieven aan Edith Stein #76 'The Last Crucifixion of the Christ III'

 

The Last Crucifixion of Christ III

'I'm Only Sleeping'

 

 

 

BRIEF 76

aan Edith Stein 

The Last Crucifixion of the Christ III

'I'm Only Sleeping'

Joseph M. Heij 

Wolfheze bij Arnhem

 

 

Lieve Edith,

Gnädige Schwester Teresia Benedicta vom Kreuz, 

 

Vandaag heb ik met de wangzuster gewandeld in de tuin. Ze is helemaal niet meer bang voor me. Niet bang dat ik haar de andere wang ook stukbijt. Dat kind is amper 24 en zo naief als Jeanne d'Arc. Ze keert me de gaaf blozende jonge wang naar me toe alsof ze me uitnodigt: 'Hap maar toe. Neem en eet, Neem en drink.' Maar ik trap er niet in, ik ben godverdomme niet dom. Ik vertik het te eten van de boom des levens; straks word ik nog knijte religieus. Geen haar op mijn hoofd die eraan denkt, Edith, om mezelf nog meer te beschadigen dan ik al ben.

 

We babbelden wat over koetjes en kalfjes, de verplichte items: het weer, de natuur die losbarst, welke bloemen weer eens veel te vroeg zijn, net als de afgelopen jaren, over het klimaat, of dat nou wel verandert of niet, - ik zeg van niet maar dat doe ik om haar te pesten, zelf is ze woke - of ik goed geslapen heb, waaraan ik denk. Na een kwartiertje kwamen we, in het midden van de hortus, de tuinman tegen. Hij was de enorme boeddha aan het poetsen en schrobben. Het gevaarte is gemaakt van poreus beton waaraan zich voortdurend algen hechten. Die vreten zich een weg naar binnen en dat zou niet goed zijn voor de houdbaarheid.

Ik zei: 'Zuster Jeanne, wat mij betreft pakt ie de hogedrukreiniger en spuit ie net zo lang tot het beeld volledig in rook is opgegaan.' 

Ze keek me geschrokken aan en antwoordde: 'Maar Joseph, hoezo? Wat bedoel je daarmee? Je moet toch respect hebben voor mensen met een anderen godsdienst?'

Ik: 'Maar juist daarom is het beter. Het getuigt van het allergrootste respect voor die godsdienst. En ook nog dit: je weet best dat ik geen godsdienst aanhang, dus dat woordje 'andere' had je beter weg kunnen laten.'

Haar tere gave wang begon te blozen, de gehavende wang toverde een kring om haar geheelde wonde. Het leek nog het meest op zo'n rode kring na een rake tekenbeet.'

'Sorry, sorry, Joseph. Daar heb je natuurlijk gelijk in. Zo bedoelde ik het niet. Jij hangt geen godsdienst aan, dat weet ik. Ik heb daar respect voor, je hebt teveel meegemaakt.'

Ik bleef haar lange tijd boos aankijken, liefst gepijnigd, maar je snapt Edith, dat het er mij juist om ging om zuster pijn te doen, ten diepste. Ik haat die Heere Jezus in haar hart zo dat ik die eruit wilde bijten, me als een atheistische worm een weg vreten door de nog hele wang en dan eten, eten, eten, zonder aan te komen, zonder dik te worden, met een enorme honger op weg naar haar hart dat veel te snel klopt voor De Grote Misgeboorte.

En dat is het ook, Edith: dat kind heeft nog niks meegemaakt en ik veel teveel om ooit nog iets aardigs, iets aantrekkelijks in welke god of godsdienst te kunnen zien. Zuster Jeanne bidt voor me, dat weet ik en ik vind dat schattig, maar ik haat het tegelijkertijd ook, snap je?  

Omdat ze geen bal weet van het boeddhisme legde ik haar met alle geduld van de wereld uit - voor het vernietigen van de godsdiensten neem ik in steevast alle rust enalle tijd; niks voor mij eigenlijk - dat het helemaal niet godslasterlijk is om de boeddha nat te spuiten tot ie er helemaal niet meer is en de plek waar dat godje stond weer fijn en vacant is, helemaal leeg en niets nog herinnert aan zijn of haar of hen bestaan. 

'De kern van het boeddhisme immers is', zuster Jeanne, en ik wees naar een klein wit wolkje in de strakblauwe lucht, een nietig plukje waarvan ik niet kon zien of ie groter werd of kleiner, 'om helemaal niets te worden, want het niets heeft geen verlangens meer over en geen pijn te lijden.' 

We wandelden zonder een woord te zeggen langs de tuinman, groetten hem vriendelijk, en liepen in de richting van het rottende mahoniehouten houten kruis helemaal achterin de tuin, precies waar de vlietende beek onze geheime tuin weer verlaat.

'Wist je dat ik bezig was met een nieuw werk?'

'Wat leuk voor je, Joseph! Nee dat wist ik nog niet. Wat komt er op het doek?'

'Het is geen doek, zuster Jeanne, ik teken het op karton. Het wordt een kruisiging. Het houdt me al een heel tijdje bezig.'

Ik zag dat ze op haar hoede was, want ze weet heus wel dat mijn verhalen meestal verkeerd aflopen. Dat er een wending komt op het moment dat je het niet verwacht. En toch zag ik een sprankje hoop in haar oog en op haar door mij verneukte wang.

'Ik heb me voorgenomen om de laatste kruisiging ooit uit te denken. Leuk he?' Omdat Jeanne niks zei, ging ik verder: 'Je weet toch, zuster, dat de messias momenteel overal in het westen vervangen wordt door de boeddha? Voordat de allerlaatste crucifix is verwijderd, uit een terminale woonkamer, een godvergeten buitennis, uit een eik met processierups, uit een gesloten kerk, als een winkeldochter in een kringloopwinkel, wil ik er nog een keer eentje maken die als allerlaatste wordt verwijderd onder plechtig gezang, luid applaus en tromgeroffel.'

Edith, ik probeerde haar, zuster, ten diepste te raken, maar ben ik niet dom. Die evangelische types hebben niet zoveel met 'beelden'. Het zijn geen roomsen, geen orthodoxen. Geen vereerders van beelden. Ze hebben het Woord, ze hebben het Hart. Jezus Hart woont in hun hart, zijn Woord bevolkt hun woorden. Het is niet zo makkelijk om deze allerlaatste christenen klaar te stomen voor de volgende fase der spiritualiteit, die van het oosten,  die komt na de vernietiging van de god die zichzelf vernietigde. Ik denk dat ik de boeddha nodig heb om het christendom te vernietigen.

Vertel wat je zoal doet op een dag, Edith, je zult net zo alleen zijn als ik. Vertel me hoe je in eenzaamheid de eenzame opsluiting het best verdrijft.

Liefs Joseph

 

 

Brieven aan Edith Stein #75 'The Last Crucifixion of the Christ II'

 

The Last Crucifixion of the Christ II

'Smoking Gun'

 

 

 

BRIEF 75

aan Edith Stein 

The Last Crucifixion of the Christ II

'Smoking Gun'

Joseph M. Heij 

Wolfheze bij Arnhem

 

 

Gnädige Schwester Teresia Benedicta vom Kreuz,

Lieve Edith,

Hoe is ie? Nog steeds in Auschwitz of al uit de schoorsteen? Sorry dat ik met de deur in huis val; door omstandigheden ben ik, jouw Joseph, nogal hyper. Oke, ik klink cru, ben cru. Klink wreed, ben wreed. Ik ben die ik ben. Nog altijd in dit lichaam, tegen mijn wil, nog altijd op deze klote aarde. Vergeef me, lieve Edith, vergeef me maar.

Gisteravond keek ik op YouTube naar een mens met een NDE. Die medemens - is dit wel een mens? - was op een of andere manier in Auschwitz beland. Het is niet zo heel makkelijk om daar te komen als het wellicht lijkt. Je moest je in die tijd behoorlijk verzetten tegen de Nazi's, je nadrukkelijk manifesteren, denken aan je cv van na de oorlog of juist niet, want anders ging het feest niet door. Veel makkelijker was het om Joods te zijn.

Voor je geboorte immers kiest de mens - dan nog een ziel zonder lichaam en dus eigenlijk geen mens maar iets anders, iets etherisch - uit welke moeder die geboren wil worden. Dat je per se uit een Joodse moeder geboren wilde worden. Ik weet niet goed hoe je zo stom kunt zijn om die beslissing te nemen, maar sommige zielen doen dat. Die dolen of zijn wijzer dan jij en ik.

Het idee is dat je, als je uit een Joodse mevrouw geboren wordt, zelf ook automatisch Joods bent. Alleen dan behoor je tot het door DE GOD MET DE DRIE PUNTJES uitverkoren volk. In de volksmond heet die deftige meneer ook wel JAHWEH, want PUNTJE PUNTJE PUNTJE klinkt raar. Waarschijnlijk was die lieve medemens zelf ook Joods want anders moest je het wel behoorlijk bont maken wilde je naar Auschwitz mogen.

Edith, je weet dat ik je een en ander zou vertellen over mijn NDE, ik beloofde dat, maar ik zie er vanaf. Er zitten teveel haken en ogen aan. Bijna al die NDE-lui, waaronder die medemens die in Auschwitz-Birkenau belandde, zeggen op YouTube dat ze de eerste twintig jaar nooit iets aan iemand vertelden, nooit uit de school klapten over dat wat ze hadden meegemaakt. En als ze uit de kast kwamen dan kwamen ze op de koffie.

Het spijt me zeer dat ik het voor me houd, want het zou troostrijk kunnen zijn, deze ervaring, dit fenomeen, maar voor jou alleen wanneer je nog niet in rook was opgegaan. Maar is dat al aan de hand? Omdat ik niet precies weet waar je momenteel bent en hoe het met je gaat - hoe is het met je? - lijkt het me verstandiger wanneer ik mijn mond houd. Ik wil mijn goede naam liever niet te grabbel gooien als ik niet zeker weet of ik jou daarmee help of niet. En als het niet echt helpt, zeg maar substantieel, dan zie ik er liever vanaf. Want de eigen glazen ingooien is zo gebeurd. Ik denk wel dat je dat snapt.

Die medemens in Birkenau die zag in hen NDE - ik gebruik het bezittelijk voornaamwoordje hen omdat dat tegenwoordig een stuk beter is - dat alle naakte zielen van alleblote, verbrande mensen - verregweg het meest zielen, die door nog onopgehelderde redenen ervoor gekozen hadden om precies in dit leven, in de Tweede Wereldoorlog, Joods te willen worden - dat die niet in rook opgingen, niet verdampten zeg maar, maar dat ze allemaal, stuk voor stuk, al die ontelbaar miljoenen, het is bijna onvoorstelbaar, met al de gitzwarte rook omhoog kringelden richting het hiernamaals, in de richting van hun afterlife. Zeg op weg naar: ...   

Snap je nu, Edith, dat ik liever niet vertel over mijn NDE? Het klinkt bijna alsof er in Auschwitz - en nog een paar andere kampen - troost was, alsof het allemaal zin had, alsof de fatale ziel dit zelf helemaal voor het kiezen had, er ook vrede mee had. Of dat de Joodse drie puntjes of de Katholieke drie puntjes, de triniteit, het per se wilde, om een of andere, uiteraard ondoorgrondelijke reden. Dat een hoger bewustzijn de ultieme zin van dit volledig gemene, volledig nodeloos lijden zin kon geven, de zin ervan inzag.

Fijn Edith, zou het zijn als jij mij kon uitelggen waarom het goed was dat jij en al die talrijk miljoenen nog voor de dood al in de anus mundi belandden. Ik snap best dat je als roomse non moeite hebt met een NDE, al was het maar omdat het fenomeen pas van recente datum is, zeg ver na WOII. Ik zeg niet dat die daarvoor niet voorkwamen, ik zeg ook niet dat ik er niet in geloof, maar er zitten haken en ogen aan, Edith, dat weet je best.

In de bijgevoegde print heb ik van het kruis een schoorsteen gemaakt en er echte rook uit laten kringelen. Tegenwoordig wil men geen verbeelding meer aan de macht maar de werkelijkheid. Kennelijk is men bang die laatste te verliezen. Komt denk ik doordingen als Deep Fake en AI. Men leunt vandaag de dag niet alleen op de wetenschap, maar ook op door de computer opgehoeste beelden. Ben benieuwd wat jij, als leerling van Husserl, daarmee kunt.

Zomaar rook tekenen, vanuit je fantasie, is er niet meer bij. In de meest hedendaagse kunst doe je onderzoek en kom je met politiek en historiosch correcte rook aanzetten. Wanneer ik zou zeggen: Die rook uit de schoorsteen van Auschwitz 2 komt uit de verbeelding dan ben je af. A priori af. Het moet echte rook zijn, historisch vererifeerbare rook, politiek correcte rook ook. Het gaat dus nu, nu ik de kruisiging in diest wil stellen van Het Uitverkoren Volk, om rook die echt uit een van de vier schoorstenen van Auschwitz zo elegant, en o zo spiritueel omhoog kringelde.   

Dat Edith, is veel moelijker dan zomaar rook op laten kringelen uit je eigen fantasie, want die kan wel van alles bedenken, maar echte rook is het nooit. Nog lastiger is het voor de huidige studenten aan de kunstacademie dat ze leren dat je niet alleen moet zoeken naar historisch correcte beelden, die weinig aan de fantasie overlaten maar echt zijn, ook moet achterhalen wie de maker was van de betreffende opname. Want als die aan de verkeerde kant van het spectrum staat, dan is zo'n foto meteen waardeloos. 

Stel dat een Duitser die foto had gemaakt, dan telt die niet. Want het is zijn perspectief, het gezichtspunt van de bezetter, de veroveraar, de kolonist. Het moet dus een foto zijn die werd gemaakt door een Duise Jood die niet op vakantie was, die nog niet werd opgepakt, die het kiekje niet maakte omdat ie zo van stoomtreinen hield, maar omdat ie de macht van de kolonisator wilde vastleggen. Het standpunt van de auteur is vandaag de dag uiterst belangrijk.

Sorry Edith, ik weet helaas niet wie de foto maakte. Ik moet meer onderzoek doen. Ik ben bijna zestig. Ik geloof nog teveel in de verbeelding. Verbeelding is een vorm van neokolonialisme. Standpunt van maker is cruciaal. Punt is ondertussen ook, liever Edith, dat de rokende schoorsteen weliswaar een schoorsteen in de buurt van Birkenau is, maar dat het geen rook is uit een van de verbrandingsovens zelf. De rook komt uit de schoorsteen van de locomotief. Het is dus allemaal behoorlijk apocrief. Dat is erg. Anderzijds is het de beste rook die ik kon vinden.

Liefs Joseph

 

Brieven aan Edith Stein #74 'The Last Crucifixion of the Christ I'

 

 

The Last Crucifixion of the Christ I

'The Cross Stripped Naked'

 

 

 

BRIEF 74

aan Edith Stein 

The Last Crucifixion of the Christ I

'The Cross Stripped Naked'

Joseph M. Heij 

Wolfheze bij Arnhem

 

 

Gnädige Schwester Teresia Benedicta vom Kreuz,

Lieve Edith,

Het moet er toch maar een keer van komen, niet? Jouw Jezus aan het kruis. Ik heb er zin in, maar heb er, en dat weet je, helemaal niks mee. Zo'n beeld kan nu niet meer. De titel van dat werk in wording is dan ook: 'The Last Crucifixion of Christ.'

In jouw tijd kon je nog met enig gemak geloven: jij was nog niet in rook opgegaan en via een van de altijd rokende schoorstenen van de crematoria in Auschwitz ten hemel gevaren -sorry dat ik het zeg - het kindermisbruik binnen jouw heilige kerk stond nog in volle bloei alsof het een schitterende lente beloofde te worden - het spijt me weinig hier wel iets over te zeggen - en kennis van de oosterse religies had bijna niemand nog.  

Edith, ik ken zowat niemand die niet onmiddelijk moet kotsen als ie een cruicifix ziet. Wij, mensen die nu nog leven, wij vinden het een heel naar beeld, een beeld dat alleen maar kan verwijzen naar alles wat het geloof de afgelopen tweeduizend jaar verkeerd deed en anderen goed, zeg veel beter, ik bedoel het oosten. Maar goed, ik wil wel een poging wagen jou te begrijpen en dus werd het tijd voor een kruisiging. De musical JCS in Nijmegen van eergisteren gaf me moed, maar nog veel eerder mijn BDE waarover ik je beloofde te vertellen.

Volgens mij ben ik er al eens eerder over begonnen, Edith, maar ik heb niks meer. Toen ze mij voor drie maanden parkeerden in de isolatie heeft een team mijn kamer geneutraliseerd: alles ie eruit gehaald en vervolgens spoorloos verdwenen. Ik had mijn ziel en zaligheid in die schetsen voor een kruisiging gestopt, maar de tuinman heeft op last van het team alles achter in de gestichtstuin verbrand. Er is geen snipper meer van over.   

Als ik het verhaal moet geloven dan belandde ik in een psychose waarin ik iedereen aanviel inclusief mezelf. Het spijt me natuurlijk enorm dat die religieuze zuster een hap uit haar wang moet missen; in het ziekenhuis hebben ze geprobeerd haar cosmetisch te reconstrueren, maar het ziet er niet uit als ik het mag zeggen. Over mijn eigen littekens kan ik heel kort zijn: ik vind ze mooi. Ze herinneren aan de onzichtbare wonden die mijn ziel hebben verpest en waaraan men nu dagelijks wordt herinnerd.

Bij het platspuiten moet iets verkeerd gegaan zijn, want ik raakte vrij snel daarna in coma, ademhalen werd een ding en een kwartiertje later stopte die. Met vliegende vaart werd ik naar het ziekenhuis in Arnhem gereden, maar eenmaal daar aangekomen was ik volgens de artsen al helemaal hersendood. 

Ik weet niet of jij op de hoogte bent van een BDE of, in het Engels, een NDE of er zelf ooit een hebt gehad? Ik denk het niet. Anno nu weet zowat iedereen wat het is, al geef ik toe dat er nog altijd veel mensen zijn die er geen waare aan hechten, die menen dat het slechts door koorts, morfine en anesthesie opgewekte hallucinaties zijn. Mooi niet. Ik vertel je er morgen meer over, nu willen ze met me wandelen in de tuin. Omdat het mooi weer is en lente.

Liefs Joseph

 

 

Brieven aan Edith Stein #73 'Een Jezus die totaal niet op Jezus leek'

 

 

'Jesus Christ Superstar'

Stadsschouwburg Nijmegen

zaterdag 20 april 2024

 

 

 

 

BRIEF 73

aan Edith Stein 

'Een Jezus die totaal niet op Jezus leek'

Joseph M. Heij 

Wolfheze bij Arnhem

 

 

Gnädige Schwester Teresia Benedicta vom Kreuz,

Lieve Edith,

Sorry dat ik een poosje slecht bereikbaar was en ook niets van me liet horen... 

Ik denk dat ik een paar dagen mijn pillen niet had ingenomen, zoals in 'One Flew', de film, je weet wel, met die Indiaan, First Nation, die doet of ie gek is en alle pillen wegtovert uit zijn slokdarm. Omdat hij niet mee wil doen met het spel en weigert de laatste indiaan te zijn die wordt uitgemoord door het onoverwinnelijke blanke ras. Waarom ik niks slikte weet ik niet meer; ik zal wel boos zijn geweest. Waarschijnlijk omdat ze me per se naar de crea-middag wilden hebben en ik veel liever met rust gelaten wilde worden. Maar het kan ook iets anders zijn. Er zijn wel meer dingen hier die me zo langzamerhand mateloos beginnen te irriteren. 

Inmiddels ben ik alweer een dikke twee weken uit isolatie. De eerste week mocht nog helemaal niks, behalve platliggen en naar de pot rennen. De tweede week gaven ze me 'meer ruimte'. Omdat ik braaf was mocht ik met de afdeling naar de opvoering van Ivo van Hove's JESUS CHRIST SUPERSTAR, in Nijmegen. Het behandelend team heeft er lang over vergaderd of het wel slim was 'de kat op het spek te binden', mij naar een voorstelling te laten gaan die de godsdienstwaanzin in mij zou kunnen aanwakkeren. Gelukkig voor mij hebben ze onlangs een nieuwe zuster aangemomen die 'van het geloof' is en 'in De Heere' - zij is hier de enige - en die zei: 'Waarom zou je dat Joseph onthouden?'

'Als het Ramadan met aansluitend suikerfeest is mogen onze moslim-patienten daaraan meedoen, als Ganesha jarig is mogen de hindhoes snoepen, de Joden - dat zijn er vrij veel - eten smakeloze matzes met Pesach en de talrijke boeddhisten mogen zowel de verjaardag, de sterfdag alsook de 'verlichting' van Siddharta Gautama vieren. O ja, ik vergeet de enkele altijd overgevoelige antroposoofjesdie hier zitten. Die vieren niet alleen de Zomer en de Winterzonnewende, die vieren het hele jaar door alles wat er buiten gebeurt, weer of geen weer.' Dat zei ze. Ik snap dat het team met de mond vol tanden stond en dus mocht ik gewoon mee.

De voorstelling begon met een tribale dans van een doodenge gang. Alle dansers hadden een spijkerbroek aan en een zwarte of donkerblauwe hoodie, met de muts op de kop. Ik schrok me kapot. Ik dacht echt dat alle dansers zwarte meneren waren. Ik vond het knap bedreigend en in mij welde er een bron van ongenoegen en vluchtgedrag op. Winnen leek me onmogelijk, freezen kon ik niet. Ik wilde zo snel mogelijk de zaal weer uit, minder dan vijf minuten na aanvang van de voorstelling. Ik zei tegen de Bible-Belt zuster die naast mij was gaan zitten -ze vonde het haar verantwoordelijkheid dat ik die middag rustig bleef: 'Ik moet naar de wc.' 'Dat kun je niet doen Joseph, ' zei Jeanne dodelijk rustig, 'je zit net en bent nota bene vlak voor het begin nog naar de wc geweest. Blijf lekker zitten. Straks wordt het beter.' Ik bleef zitten, maar het hart in mij ging tekeer als een klopboor.         

Met lood in de schoenen en de hand van zuster Jeanne vasthoudend keek ik door oogkiertjes naar die enge gang; sommige hoodies hadden lang blondkrullend haar en ronde heupjes en konden onmogelijke enge mannen voorstellen. Een paar minuten later, toen de kappen af gingen, bleek dat het gezelschap multi-etnisch en multi-gender was. Judas was niet bepaald zwart noch ongenadig Joods, maar wittig met lang krullend donkderblond haar, en Jezus leek totaal niet op Jezus: hij was amper blond, eerder donker. Ik vond Hem het beste. Wat een geweldige stem. En net als de echte Heere Jezus: het hart op de tong, de ziel in de keel en de lijdzaamheid van een zeldzaam oprechte boeddhist. 

Na afloop kregen Jezus, Maria Magdalena en Judas het hardste applaus. - Logisch, want hun stem had verreweg het meest te lijden gedurende de show.- Eigenlijk was het trouwens eerder een staande ovatie dan een luid applaus.

Edith, vertel me eens hoe het jou vergaat, wil je? Morgen vertel ik over mijn weer uit de ijskast getrokken plan om een kruisiging te schilderen en ook wil ik je iets vertellen over mijn bijna BDE.

Lieve groet,

Jouw Joseph

  

50PK Ede - Onmensen en roofdieren - Zaaltekst

 

Suspended Animation

2024

mixed media on paper

ca. 150 x 110 cm

 

TENTOONSTELLING
50PK Ede
Onmensen en roofdieren
Ton Hardeman & Rinke Nijburg

Autobiografische zaaltekst door Rinke Nijburg

 

Rinke Nijburg (Lunteren 1964)

Op de dag dat Anton Mussert zijn volgelingen zou toespreken op de Goudsberg in Lunteren stond mijn moeder aan de Lunterseweg in Ede haar tong uit te steken tegen de langsrijdende auto’s en fietsers die op weg waren naar de ‘Landdag’. Mijn opa vond dat maar niks en floot haar terug: niet omdat hij zelf gecharmeerd was van de ‘NSB-kameraden’, integendeel, hij wilde zelf liever een beetje in de luwte blijven om ‘heel andere dingen’ te kunnen doen. Zo ongeveer vertelde mijn moeder het aan het einde van de jaren zestig van de vorige eeuw, toen ik zelf nog kleuterde. Ze had het vaak over de oorlog en dat kwam bij mij behoorlijk ‘binnen’. Met mijn best vriend Arjan speelde ik ‘Colditzje’: ontsnappen uit Colditz, het Duitse kasteel waar gevangengenomen hoge officieren van de geallieerden zaten. We imiteerden wat we oppikten uit de gelijknamige tv-serie.

 

In de brugklas van het Christelijk Streeklyceum in Ede plakte ik een uitgeknipte krantenfoto van de kop van Adolf Hitler op de voorkant van mijn agenda. Een klasgenote stak haar tong tegen me uit; ze vond het stom. In een of andere les, geen idee meer welke, bracht ik een keer luidruchtig de ‘Hiltergroet’ op het moment dat meneer Michon, de statige rector, langs het lokaal liep. Hij kwam heel rustig binnen en vroeg wie dat had gedaan. Ik scheet peultjes, maar gaf toe dat ik dat was geweest. Hij was niet eens boos op me, zei alleen dat ik dat ‘liever nooit meer’ moest doen, omdat de beweging waar ‘die man’ de baas van was in die periode onmenselijk leed had veroorzaakt. 

 

Een puber kan gefascineerd zijn door de meest vreemde dingen en mensen. Behalve door de Führer en de CCCP (USSR) - ook van die beweging had ik een plaatje op mijn agenda geplakt - was ik volledig in de ban van De Heere Jezus en eigenlijk ben ik dat nog altijd. Goed en kwaad houden me veel teveel bezig: vooral extreem goed en extra kwaad probeer ik op de een of andere manier te begrijpen, een plekje te geven, maar dat lukt niet zo best. Wat me wel een klein beetje heeft geholpen is de evolutieleer van Darwin en Wallace: laten we eens naar onszelf kijken als dieren, als zoogdieren, als een beest met een veel te groot brein, kroon der schepping, zogenaamd rentmeester van moeder aarde. 

 

Het toeval wil dat mijn ouders, toen ze in 1955 trouwden, gingen inwonen bij de kleinzoon van de beroemde Hugo de Vries in Lunteren (Oude Arnhemseweg). Naast de Bijbel waaruit elke zondag door mijn vader werd voorgelezen, wisten wij niet beter dan dat God weliswaar de aarde had ‘geschapen’ maar daar wellicht net iets langer over deed dan 6 dagen. Geloof en evolutie stonden soms wel op gespannen voet met elkaar, maar elkaar uitsluiten was niet bepaald nodig en zo kijk ik nog steeds naar wereld en kosmos.

 

Ik kan over straat lopen en naar mensen kijken en denken: ‘Dat zijn allemaal kinderen van de ene god die we ‘God de Vader’ of ‘De Schepper’ noemen.’ Maar met hetzelfde gemak zie ik ze lopen, de mensen en denk: ‘Allemachtig, hoe is het mogelijk dat dit een zoogdier is; dat het op zijn achterste benen is gaan lopen, kleren aantrekt en denkt dat ie ver boven de rest van de levenden uitsteekt?’ Ik vind dat tegelijkertijd ‘opmerkelijk vreemd en uiterst grappig’. Het doet me denken aan de allegorische novelle ‘Animal Farm’ van de George Orwell, Brits schrijver, die vet links was maar in de ogen van links niet links genoeg en werd uitgekotst. 

 

Het spijt me dat ik niet over elk werk dat in 50PK hangt iets kan zeggen. Misschien heb ik nu wel iets gezegd over het grootse werk dat in het hart van de tentoonstelling hangt, rechts van het schilderij Kruispunt van Ton Hardeman: ‘The Act of Killing.’ Ik hoop het, maar helemaal begrijpen doe ik dat werk niet echt. Maar dat kan ook niet goed, omdat ik de werkelijkheid waaruit dat beeld stamt maar niet kan vatten.

R.N., Arnhem, 1 maart 2024