zaterdag 8 mei 2021

The Act of Killing #7

 



 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 
Heinrich Hoffmann (1885-1957)
Adolf Hitler
Deutsches Reich, München, 1925 [1]
Diapositiv
11,8 x 8,9 cm


 

Pianosolo

Eigenlijk is het best een mooie foto die Heinrich Hoffmann in 1925 van de poserende Hitler maakte net nadat de hellehond uit het Beierse voorgeborchte werd bevrijd. [2] Vanwege zijn hoofdaandeel in de 'Putch' van 1923 had Hitler een veel langere straf verwacht dan hij van de sympathiek rechters kreeg. Ook had hij niet durven dromen dat hij al zo snel weer door de 'Münchener' straten kon flaneren, in een mooi donkerblauw pak met bijpassende stropdas. -Ik denk dat het donkerblauw was.-  

De vloerkleden, de schuin gezette stoel met mooi krullende poten, het 'spontaan dichtgetrokken' gordijn, het zijn allemaal vrij plichtmatige decorstukken die op onnoemelijk veel foto's uit die tijd, en lang daarvoor, terugkeren. Het licht lijkt van linksboven te komen, uit een boevenraam, en dat is mooi, want het doet denken aan het volmaakte licht van Johannes Vermeer.

Dat er een herdershond op staat is logisch, want Adolf was weliswaar van de vrouwtjes, die meestal een behoorlijk stuk jonger waren dan hij, maar een vrouw aan zijn voeten hoefde hij niet. Hitler trouwde met het hele Duitse Rijk en niet met een blonde, uiteraard zuiver Arische vrouw. De hominide teefjes, de bitches, bleven keurig op de achtergrond, uit het zicht van de fotograaf. Naast hem mocht een gezond exemplaar van zijn geliefde hondenras zitten. 'Een Blonda of Blondi.' De beroemde Blondi was het zeker nog niet: herdershonden worden niet zo oud. Gewoon een ander 'net exemplaar'.   

'Blondi' ziet iets buiten het beeld dat de aandacht trekt, de satan is overduidelijk beduusd dat de poorten van de hel spontaan voor hem opengingen. Je ziet dat hij er met de kop niet helemaal bij is zoals de hond. Hij visualiseert zijn vrijlating en leest die als 'een teken van de hemel'. Deze hemel moesten we maar liever niet verwarren met de hemelgod waar Jezus over spreekt. De god die door Jezus 'Onze Vader in de hemel' werd genoemd is niet dezelfde. De Heere Jezus zelf was ook 'veel te Joods' om ooit een godenzoon te kunnen zijn; dat was voorbehouden aan exemplaren van een ander, hoogstaander en zuiverder ras.

Wat hij met het linkerbeen aan moet weet Adolf niet; de hoffotograaf waarschijnlijk ook niet, want het ziet er niet bepaald goed uit. Ook de handen klemmen zich wat al te krachtig vast aan de lieve stoel. De foto ontbeert de kracht die Leni Riefenstahl wel in haar films over het nazisme wist te leggen. Om al deze redenen kan ik deze foto zeer waarderen.

Maar er is nog iets anders, iets wat de kat doet spinnen. Rechts achter het verliefde stel staat een piano of een vleugel. Dat zal geen verwijzing zijn naar Adolfs muzikaliteit, alhoewel hij die beslist bezat want hij was dol op de eigentijdse muziek, vooral die van de grote Wagner. Maar zelf pianospelen deed hij niet en zingen ook niet. God, wat had ik er voor over gehad hem 'Stille Nacht' te horen zingen of 'Das Lied der Deutschen' of het 'Horst Wessellied'. Best een mooie melodie heeft die laatste.

De foto roept herinneringen op aan een van de meest raadselachtige en verontrustende schilderijen uit de hele 20ste eeuw: 'La Leçon de Guitare' van Baltus uit 1934. Lang niet alle schilderijen van Baltus zijn zo verontrustend als deze; wel zijn bijna alle foto's van Hitler's hoffotograaf dat. 

 


 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Baltus
La Leçon de Guitare
1934 
 
 
 
[1] Volgens het Hitler-Archive dateert de foto uit 1923. De opname zou dus in de periode voorafgaand aan de Putsch gemaakt zijn: https://www.hitler-archive.com/photo.php?p=5po01bnn
 
[2] De foto werd gemaakt in de Reichsgeschäftsstelle der NSDAP in München. © Deutsches Historisches Museum, Berlin, Inv.-Nr.: Hoffmann 0166









vrijdag 7 mei 2021

The Act of Killing #6

 


 

 

 

 

 

 

 

 

 

Een zielig hondengezicht

In zijn essay 'Bespreking van Adolf Hitlers Mein Kampf' vergelijkt George Orwell de kop van Hitler met die van Jezus, en met die van een zielige hond. Ik struikelde zowat over deze idiote passage; het was nooit bij mij opgekomen het gelaat van deze twee obscure hominiden zo direct met elkaar te vergelijken en vervolgens te spiegelen aan een specifieke gezichtsuitdrukking van een hond. Om vervolgens die pathetiek, een zeer bepaalde uitdrukkingen van smart, als een drie-eenheid met elkaar te verzoenen. Voor de helderheid volgt hier de passage: 

"The fact is that there is something deeply appealing about him [Hitler]. One feels it again when one sees his photographs—and I recommend especially the photograph at the beginning of Hurst and Blackett’s edition, which shows Hitler in his early Brownshirt days. It is a pathetic, dog-like face, the face of a man suffering under intolerable wrongs. In a rather more manly way it reproduces the expression of innumerable pictures of Christ crucified, and there is little doubt that that is how Hitler sees himself. The initial, personal cause of his grievance against the universe can only be guessed at; but at any rate the grievance is here." [1]     

Als ik het goed snap gaat het niet om de foto op de stofomslag van het boek, maar om de foto links van de titelpagina waar Hitler inderdaad een bruin S.A.-hemd draagt. 'Zielig', zoals de Nederlandse vertaling van de Arbeiderspers wil, kan ik deze gezichtsuitdrukking niet vinden, pathetisch wel. [2] Hartstochtelijk of  melodramatisch ook. Zielig of aandoenlijk is deze blik zeker niet, behalve wanneer je de dramatische afloop van deze autobiografie in je observaties van de foto meeneemt. De vertaler zelf zal geen hond hebben, want een hond die zielig kijkt, kijkt niet pathetisch, hartstochtelijk of dramatisch maar zielig.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Van het gezicht van 'Christus aan het kruis' zijn inderdaad, zonder enige overdrijving, ontelbare afbeeldingen geproduceerd. Deze speciale blik van deze gekruisigde zou door Hitler zijn gereproduceerd in de foto met handtekening naast de titelpagina van 'Mein Kampf'. In het Avondland van die dagen waren deze pathetische Jezussen werkelijk overal te zien, zeker in het Oostenrijk waar de familie Hitler vandaan kwam en eveneens in het aangrenzende Beieren. In elk huis, in elke school, in elk gerechtshof, op straat, op het dorpsplein en in de bergen. Hitler zou de gezichtsuitdrukking van Jezus op zijn wandelingen hebben kunnen observeren en imiteren, zoals hij later de melodramatische gezichtsuitdrukkingen van Wagners helden na-aapte en liet vereeuwigen door Heinrich Hoffmann, zijn hoffotograaf.

 



 

 

 

 

 

 

 

 

 

Wanneer je 'de bruine SA-kop van Hitler' uit 'Mein Kampf' naast een paar van die Jezus-koppen zet, dan irriteert bij Hitler dat Charlie-Chaplin-snorretje onmiddellijk en bij Jezus de doornenkroon en al dat bloed. Maar zelfs wanneer we deze prullaria eraf pellen, valt het niet mee om te begrijpen wat Orwell precies bedoelde. Er is amper een Jezus aan het kruis te vinden die ons aankijkt, laat staan zo zelfbewust en zo overtuigd van zijn missie als Adolf in de tijd dat zijn ster nog rijzende was. 

Had Orwell de twee al met elkaar willen vergelijken, dan had hij er goed aan gedaan de opgewekte tronie van Jezus in zijn hoogtijdagen te bestuderen en te vergelijken met die van de Führer. Wat ook beslist zinvol was geweest is beide heren te vergelijken vlak voor het bittere einde. Met een beetje fantasie en wat hulp van de Duitse speelfilm 'Der Untergang' en met beelden uit de laatste Nazi-propagandafilm waarin Hitler nog een laatste keer opstaat uit zijn betonnen familiegraf valt best te reconstrueren hoe de man uit zijn ogen keek. Het zal in de verste verte niet lijken op het image dat hij zichzelf aanmeet aan het begin van 'Mein Kampf'. Het einde is het begin niet.   

Zoals de vertaler geen hond kent, herkende (of kende) Orwell 'de Jezus' niet maar 'de Führer' des te beter.  

 

Met dank aan P.G.N.

 

[1] https://bookmarks.reviews/george-orwells-1940-review-of-mein-kampf/ 'George Orwell's 1940 Review of Mein Kampf', (oorspronkelijk publicatie: George Orwell, The New English Weekly, March 21, 1940).  

[2] George Orwell, 'Waarom ik schrijf', Amsterdam 2020, pp 116-117.

 

 


 














donderdag 6 mei 2021

The Act of Killing #5

 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
De bestraffing
2007
 
gemengde techniek op papier
ca 150 x 150 cm

 

Onmenselijke spelletjes opgewekt naspelen

Een van de meest onthutsende documentaires van de laatste 10 jaar is zonder enige twijfel 'The Act of Killing' [1] van Joshua Oppenheimer uit 2012. Uiteraard gaat het hier om mijn private bevinding. 

In de film zie je hoe Indonesische 'oorlogshelden' hun in de jaren zestig van de vorige eeuw gepleegde gruweldaden nogal vrolijk naspelen en opnieuw beleven. Een soort re-enacten. Je kunt ook zeggen dat ze die gruweldaden opnieuw begaan want spijt van hun daden hebben ze geen moment. Ze zijn uitermate trots op wat ze als jonge mannen presteerden en lachen vrolijk naar elkaar en naar de regisseur en zijn niets ontziende oog.

Geen haar op het hoofd heeft spijt, geen centje voelt pijn. De oude, bijna kale heren worden in hun eigen land immers gezien als 'helden', die Indonesië hebben gevrijwaard van een gewelddadige machtsgreep van de communisten. Ze kunnen rekenen op luid applaus van jongere generaties die geen kwaad geweten hebben en leven in het meest onschuldige stukje paradijs op aarde.     

Dat een regisseur met de naam 'Joshua Oppenheimer' deze film maakt is om voor de hand liggende redenen is niet zo vreemd. Ik heb het niet uitgezocht, maar ik neem aan dat zijn private geschiedenis nauw verbonden is met de Shoah, zoals de geschiedenis van Steven Spielberg dat is. Je kunt je eigen afkomst en geschiedenis negeren of verstoppen, je kunt er ook het beste van maken. En dat beste is het slechtste in de mens genadeloos in beeld te brengen. Dit zijn wij, dit is de mens. Zie de mens.      

[1.] Co-regisseurs: Christine Cynn en een anoniem gebleven Indonesiër.

 

woensdag 5 mei 2021

The Act of Killing #4

 

 

Kleur in het donkerste van de donkere kamer

In de speelfilm 'Schindler's List' uit 1993 van Steven Spielberg zit bijna geen kleur. De beelden zijn bijna allemaal geschoten in alle mogelijke varianten op zwart en wit, als was het maar om goed en kwaad zo ver mogelijk uit elkaar te trekken en nooit met elkaar te verwarren. 

Voor zover ik mij herinner zijn het alleen maar het aangestoken licht van een enkele kaars of menora die zachte geeltinten verspreidt en het tragisch rode jurkje van het Joodse meisje dat over straat loopt in het getto van de grote stad dat het beeld doorbloedt. Een keer geel, een keer rood. Verder niets. 

Pas helemaal aan het einde van de film, wanneer we met de tijdmachine van de montage pijlsnel naar het heden worden geteleporteerd, zien we de alles in alle kleuren van de cirkel. Een indrukwekkende rij in 1993 nog levende overlevenden van Schindler's lijst en hun vele nazaten pelgrimeren langs het graf van Oskar Schindler in Israël. 

Hoe donker moet je de kamer van de fotograaf maken waarin het wilde zwijn met  blonde hond zijn medicinale roes uitslaapt? Hoeveel kleur kan volstrekte uitzichtloosheid eigenlijk verdragen? 

 

 

 

 

 

maandag 3 mei 2021

The Act of Killing #3

  

 
De blonde herdershond
 
Eva Braun had het niet zo op de honden van haar baasje. Mijn vrouw loopt ook met een grote boog om herdershonden heen. Toen ze op een zondag naar de kerk ging, liep ze langs een mevrouw met een Duitse Herder aan de lijn. Die greep haar van achteren in het onderbeen. Het been bloedde hevig. De mevrouw zei: 'Dat doet ie anders nooit.'   
 
Ze wist niet dat de hond het in zich had, het kwaad. Blondi zal ook niet goed geweten hebben hoe het met haar af ging lopen. De meest herders hebben een goede hond, sommige honden hebben een goede herder. 
 





 

 

 

woensdag 21 april 2021

The Act of Killing #2

 


The Act of Killing
The Act of Compassion

Preliminary Painting
Phase 2
2021


Uuuuh ...

The Only Secret Recording of Hitler's Normal Voice 

The Non-existent Recordings of Jesus Human Voice 

Onlangs stuurde een collega me een link naar een documentaire 'The Only Secret Recording of Hitler's Normal Voice' waarin 'de gewone stem' van De Waanzinnig Grote Leider te horen is. Te beluisteren vallen een aantal fragmenten uit 'The Hitler-Mannerheim Recording' een opname van maar liefst 19 minuten waarin de satan met een van zijn generaals spreekt. Beetje stiekem opgenomen in een stilstaande trein ergens in Noorwegen. Toen de SS erachter kwam moest de geluidsman de tape wissen, maar dat deed hij niet. 

Hitler was een geniale 'zelf-stylist' die zijn imago tot in de puntjes vormgaf. Hij was dol op zijn muzikale performances voor het grote publiek waarin hij zijn zangkunsten tentoon wist te spreiden als stond hij in Bayreuth op het toneel. De opbouw van het betoog was vaak hetzelfde. Hij begon met een inleidend zwijgen, een paar keer kuchen en dan kwam het spreken aarzelend op gang, alsof hij naar woorden moest zoeken, maar dat was niet zo. 

Zijn gewone stem wilde Hitler ons liever niet nalaten. Te gewoontjes waarschijnlijk, te zuidelijk en te aarzelend. Dankzij de brutale vlerk kennen we de gewone stem in plaats van de gecastreerde stem van de woordkunstenaar. Ik kende slechts een fragment van een paar seconden. Wat me aan deze voor mij onbekende opname vooral opviel was het grote aantal malen dat Hitler 'Uuuh ...' zegt. 

Dat hij ook een normale stem moet hebben gehad wisten historici natuurlijk wel, want altijd schreeuwen is slecht voor je stembanden, al hielpen de nieuwe technische ontwikkelingen wel om de volumeknop open te draaien tot aan de grens van de waanzin. Die spreekstem klinkt eigenlijk best gezellig rustig en bijna geruststellend. Maar de stelligheid uit de toespraken is er helemaal uit; Hitler aarzelt met grote regelmaat en zoekt soms nadrukkelijk naar zijn eigen gedachten en de daarbij passende woorden. 'Uuuh ...'

De stem van Jezus is voor de eeuwigheid verloren gegaan en dat is jammer. Wat hij ter berde bracht weten we zo ongeveer wel, alhoewel de meningen -hoe kan het ook anders- eindeloos verdeeld zijn over welke woorden wel van Jezus waren en welke niet, of hij überhaupt wel gesproken heeft en zelfs wel ooit wel echt adem heeft gehaald. Hoe het ook zij, ik had Hem bijzonder graag de legendarische Bergrede horen uitspreken, zittend op een koude steen op de top van een Galilese heuvel met zicht op de vissersvrouwen die massaal kwamen luisteren. Misschien dat Jezus ook steeds 'Uuuh ...' zei voordat hij aan een nieuwe volzin begon. 

Van beide heren had ik graag eens een speech meegemaakt. Jammer dat zoiets er niet in zit.


 

Met dank aan H.W.

youtube/HitlerMannerheimRecording

wikipedia/HitlerMannerheimRecordingrecording

 

 

 

 

 

maandag 12 april 2021

The Act of Killing #1

 

 
Rinke Nijburg
The Act of Killing I
2021

C-print en gemengde techniek op papier
ca 90 x 130 cm
(collectie kunstenaar)



The Act of Killing & The Act of Compassion
Cultural Appropration & Cultural Appreciation
 
Het moest er wel een keer van komen: De Heere Jezus Christus en Reichskanzler Adolf Hitler in een en hetzelfde beeld zetten. Het lijkt zo simpel, maar voor mij was het dat echt niet.
 
In Jezus ben ik altijd al geïnteresseerd geweest, al was het maar omdat ik met die man ben opgevoed. Maar de fascinatie voor Jezus gaat dieper dan devotie. De fascinatie voor Hitler trouwens ook, al is die van later datum, vanaf de brugklas, en van een totaal andere orde. Dat die twee me zo bezighielden en houden, zal te maken hebben met het grandioze licht-donker contrast. 

De een deugt wel, de ander niet. Of ze deugen allebei niet. Het is een van die twee. Een derde optie zie ik niet. Dat ze allebei door de beugel zouden kunnen is onbestaanbaar.

Behalve deze C-print heb ik nog geen ander werk gemaakt, daar begin ik vandaag aan. Met een soort lood in de schoenen. Want wat doe ik nou eigenlijk wanneer ik dit beeld maak? 
 
Zowat niemand verdiept zich nog op een aardige, diepgravende manier in 'De Zoon des Mensen', zeker niet in Nederland en allerminst in de Nederlandse beeldende kunsten. Jezus de Christus is 'Een Man van Al Teveel Smarten' geworden; het stikt inmiddels van de misinterpretaties en vooroordelen.
 
Hitler afbeelden is ook niet eenvoudig, ook al wist ik van die man reeds kort nadat ik Jezus De Idioot [1] leerde kennen. Hitler ken ik dus ook een beetje. Beide heren verschenen in mijn jeugdjaren op het magische toneel.  
 
Wat voeg je als kunstenaar toe aan de biografieën, de films, de spotprenten van die eerste en die tweede idioot? En: wat haal je je op de hals wanneer je die 'gestoorde Ariër' naast een 'gestoorde' Jood zet?
 
Vorige week hoorde ik voor het eerst iemand het begrip Cultural Appreciation bezigen. Mooi woordgebruik: je waardeert een cultuur en eigent je die niet onbeschaamd toe, zoals het begrip Cultural Appropriation wil. Nee, je eigent je die cultuur beschaamd toe. Ondertussen vraag ik mezelf af of ik me ook het christendom niet heb toegeëigend ook al werd ik ermee geboren ... 
 
En nog meer dan dat vraag ik me af of ik me, door Adolf Hitler op de schoot van 'De Man van Al Teveel Smarten' te leggen, niet teveel over Hitler ontferm? Sterker nog: of ik die twee niet onlosmakelijk met elkaar verbindt, in een piëta-achtige verstrengeling? Door de betrekkelijk eenvoudige handeling de beide koppen van de romp te knippen en op het lijf van de ander te plakken, ontstaat er een heel vreemd beeld. 
 
Wat betekent 'The Act of Killing' precies? Mag een kunstenaar een beeld maken waarvan hij of zij de thermografische turbulentie helemaal niet kan inschatten? 
 
Ik ga dat beeld echt wel maken, maar eerder omdat het 'er wel een keer van moest komen' dan omdat ik er zo graag een soort desperate aandacht mee wil trekken. Dat laatste zal menigeen wel denken, maar het eerste is het geval. Dat denk ik, hoop ik. Laat ik het bidden.
 
Voor een voorlopige samenvatting van de gedachtewereld die achter 'The Act of Killing' ligt zou men post nummer 14 kunnen lezen. [2]
 
 
 
[1] 'De idioot' verwijst naar het gelijknamige boek uit 1869 van Fjodor Michajlovitsj Dostojevski. Veel interpreten zien 'de idioot' van Dostojevski als een beeld van de Russische Jezus Christus.



 

zondag 28 februari 2021

Rituelen & Bezweringen 5 #GoMulanGallery

 



Hoppe hoppe Reiter

Actuele vragen naar aanleiding van expositie V

 

M.J.*: “ Bij vader op schoot, veilig en vertrouwd, en het kinderspelletje hop-paardje-hop in het Nederlands, maar dan op zijn Duits; dezelfde nostalgie en tegenwoordig soms behalve onschuld ook ongemak?”

R.N.: “’Hoppe hoppe Reiter’ is een Duits versje uit de jeugd van mijn vader. Omdat zijn eigen, Nederlandse vader eind 1930 wegliep van huis – om nooit meer terug te keren naar het gezin met zes kinderen van wie de jongste een paar maanden oud was – zal het zijn moeder zijn geweest die het vers voordroeg. Zij kwam uit Bohemen en sprak Duits, de klanken waarmee mijn vader vanaf zijn vroegste jeugd vertrouwd was.

‘Hop paardje hop’ was een vers waaromheen een heel ritueel hing. Als kind wist ik precies wat er ging gebeuren, maar wilde het toch. Als je vroeg: ‘Pap, wil je Hoppe hoppe Rieter doen?’ dan moest je op zijn schoot gaan zitten en was jij de ruiter en hij het paard. Dat paard ging natuurlijk steeds harder lopen. Op het laatst viel je, tussen vaders benen door, in het moeras, want dat zegt het vers. Ik herinner me niet dat ik ooit te hard viel; het was altijd leuk en spannend.

De setting in de tekening is die van een gewone, bijna saaie huiskamer met een schemerlamp, een sanseveria – een heel lullige plant die nu weer in de mode is – een raam, een deur en een hond die ook wel wil meedoen. De vader lijkt er helemaal klaar mee, het kind heeft er reuze zin in. De vader heeft andere dingen aan de kop, het kind niet.

Van deze drie preliminary drawings van ‘Hoppe hoppe Reiter’ heb ik nooit een groot werk gemaakt; uit een andere reeks voorstudies ontstond wel een tekening die die titel kreeg. Het is een ode aan mijn vader, aan de taal en cultuur die hij met zich meebracht, half Gronings en half Boheems. Het waren berooide mensen uit het interbellum, die het hoofd boven water probeerden te houden. Eerst in het Ruhrgebied, in Düsseldorf, later vlak over de grens, in Zuid-Limburg. 

Dat het beeld nog heel andere connotaties zou kunnen hebben besef ik maar al te goed. Je kunt er met gemak het ongemak in lezen. Dat laatste zegt ook veel over onze eigen tijd, die nogal cynisch geworden is en amper lijkt te kunnen geloven in de oprechte liefde van ouders voor hun kinderen, van juffen voor hun kleuters, van grijze sjamanen voor hun jongste discipelen. 

Hier komt het hele versje, ik herinner me van vroeger niet alle onderstaande tekst. Misschien ben ik een deel vergeten, misschien wist mijn vader ook toen al niet alles meer:

‘Hoppe hoppe Reiter’

Hoppe hoppe Reiter
Wenn er fällt, dann schreit er
Fällt er in das grüne Gras
Macht er sich die Hosen nass.

Fällt er in den Graben
Fressen ihn die Raben
Fällt er in die Hecken
Fressen ihn die Schnecken.

Fressen ihn die Müllermücken
Die ihn vorn und hinten zwicken
Fällt er in den Sumpf
Macht der Reiter plumps.


* Marie Jeanne de Rooij, curator, (o.a. voormalig directeur van Galerie Nouvelles Images in Den Haag)


vrijdag 26 februari 2021

The Mercy Seat Meltdown

 

The Mercy Seat Meltdown

Rinke Nijburg, beeldend kunstenaar

(lengte 2.55 m.)

 

regie, interview & camera: Pelle Nijburg 

met dank aan: Nick Cave & The Bad Seeds


'The Mercy Seat'

[...]

And the mercy seat is waiting
And I think my head is burning
And in a way I'm yearning
To be done with all this measuring of proof
An eye for an eye
And a tooth for a tooth
And anyway I told the truth
And I'm not afraid to die
 
[...]

The Mercy Seat (1988) 

© Nick Cave & Mick Harvey

 

 

 

vrijdag 19 februari 2021

Rituelen & Bezweringen 3 #GoMulanGallery

 



The Limping Family

Preliminary Drawing

2015


potlood en aquarelverf op papier

27,3 x 20,2 cm

 
 
 
NAPOLEONS ZONDER BENEN

Actuele vragen naar aanleiding van expositie III


M.J.*: “Morgen weer een nieuwe vraag & antwoord voor op Insta. Waar wil je wat meer over zeggen, misschien over ‘The Limping Family’?”

R.N.: “‘The Limping Family’ (2013-2015) is een tekening op klein formaat, een preliminairy drawing, een voorbereidende studie. De bedoeling van dat soort kleine tekeningen is om er een groot werk van te maken, maar dat gebeurt lang niet altijd. In dit geval maakte ik er wel een groot werk van. Een tijdje heette het ‘Rose & her Little Brother Ralph’, maar uiteindelijk kreeg het toch weer de werktitel: ‘De hinkende familie’. Het is een van eerste keren dat ik een getekende maar uitgeknipte kop over een andere, eveneens getekende kop plakte: de vader die geen benen heeft kreeg een nieuw gezicht. Hij zit erbij als een soort Napoleon.”

“Een man zonder benen roept meteen de vraag op of hij soms uit een oorlog kwam. Mannen zonder benen komen natuurlijk lang niet allemaal uit oorlogen, maar wanneer dat wel zo is dan kun je er donder op zeggen dat ze niet alleen fysiek verminkt zijn maar ook mentaal beschadigd. Na WO II stikte het in Duitsland van dat soort mannen; ik herinner me ze nog van de zomervakanties. Ze hadden aparte zitplaatsen in trams en metro.”

“Een aantal jaren geleden zond de VPRO de speelfilm ‘Freaks’ uit op televisie. Het is een Amerikaanse horrorfilm uit 1932. De film werd slecht ontvangen. Dat had te maken met het feit dat er echte, misvormde en gehandicapte mensen in voorkomen. Dat is precies een jaar voordat in Duitsland de N.S.D.A.P. aan de macht kwamen en een paar jaar voordat de nazi’s hun euthanasiecampagne startten. Het doel van ‘Aktion T4’, de kleine, genadige Endlösung avant la lettre was het behouden van de genetische zuiverheid van het Germaanse volk door het systematisch vermoorden van mensen die misvormd of gehandicapt waren of die leden aan een psychiatrische ziekte. In de speelfilm ‘Werk ohne Autor’ (2018) over de Duitse schilder Gerhard Richter vangt de kijker een glimp op van die krankzinnige campagne.”

“Beetje vreemd aan ‘The Limping Family’ is dat de moeder ontbreekt; dat zij afwezig is is voelbaar. Wat er met haar is gebeurd weet ik ook niet precies. Misschien werd zij ook wel gek?”

 

* Marie Jeanne de Rooij, curator, (o.a. voormalig directeur van Galerie Nouvelles Images in Den Haag)



The Limping Family

2013-2016


gemengde techniek op papier

150 x 100 cm

(particuliere collectie)